بررسی جامعه شناختی جهت گیری های دینی دانشجویان دانشگاه های دولتی شهر اصفهان- قسمت ۲۸

۲

 

 

۰٫۷۵۴

 

 

جهتگیری دینی تجربتاندیش

 

 

۲

 

 

۰٫۷۴۶

 

 

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش

 

در این قسمت از پژوهش سعی بر آن است تا ابتدا تعریفی اجمالی از متغیرهای پژوهش داشته باشیم و سپس به چگونگی عملیاتی کردن آنها بپردازیم.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر وابسته پژوهش

 

 

جهتگیری

 

“جهتگیری” از دو بخش تشکیل شده است: جهت در لغت به معنای «طرف، جانب، کرانه، زی، سمت، سو» (دهخدا، ۱۳۷۳) و « گیری» یک پسوند است که در ترکیبات به کار می‌رود و حاصل مصدر می‌سازد و به معنای گرفتن مانند آلت گرفتن و استخراج می‌آید (معین، ۱۳۷۱). که معنای اول مد نظر می‌باشد. در نتیجه جهت گیری‌ به معنای جهت گرفتن، سوگیری، به طرف یا جانب چیزی رفتن یا جهتی را به خود گرفتن است. جهتگیری به معنای «رویآورد کلی شخص، مرام و مسلک یا دیدگاه (جهان بینی)»است.

 

جهتگیری دینی

 

آذربایجانی جهت‏گیری دینی را تقریباً می‏توان معادل «دینداری» یا «دین‏ورزی» میداندکه در سطح رفتارهای ظاهری شخص نمایان می‏شود و بیانگر گرایش احتمالی فرد به یک بینش مذهبی (اسلامی) است(آذربایجانی،۱۳۸۰: ۲۵). با توجه به این تعریف ارائه شده باید گفت که منظور از جهتگیری دینی در این تحقیق دینداری یا دینورزی نیست بلکه منظور دینداری همراه با سمتوسو است، بنابراین جهتگیری دینی متفاوت از مفهوم دینداری است.
در پژوهش حاضر جهت سنجش انواع جهتگیری دینی از مقیاس جهتگیری دینی که شامل سکولاریسم(۱۰ گویه)، پلورالیسم(۱۴گویه)، بنیادگرایی(۱۰گویه)، درونی(۲گویه)، بیرونی(۲گویه)، معرفتاندیش(۲گویه)، تجربت اندیش(۲گویه)، مصلحتاندیش (۲گویه)، این جهانی(۲گویه) و آن جهانی(۲گویه) که به صورت محقق ساخته است، استفاده شده است.

 

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی جهتگیری دینی سکولاریسم

 

واژه سکولاریسم در ترجمه فارسی با معادل های متفاوتی آمده است؛ همچون اصالت به امور دنیوی که جدا شدن دین از دنیا، دنیویگری، بیدینی، علمانیت و همچنین در ترجمه واژه سکولار معادل نسوتی، بشری، زمینی، دین دنیایی، دین جهانی، عرفی، بیدینی و… و در ترجمه سکولاریزاسیون، عرفی شدن، دینزدایی، دنیوی کردن و … آمده است. فرهنگ لغت آکسفورد در تعریف سکولاریسم میآورد: سکولاریسم صفت امری است که دنیوی و این جهانی و منقطع از کلیسا و دین میباشد. همچنین به جماعتی از کشیشان که از نظامات دینی و کلیسایی تبعیت نمیکردهاند و زندگی این جهانی را پیشه گرفته بودند نیز سکولار گفته میشود(ماهروزاده، ۱۳۶۷: ۹۶).
در پژوهش حاضر، جهتگیری دینی سکولاریسم با بهره گرفتن از ده گویه و با طیف پنج قسمتی لیکرت (کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی جهتگیری دینی بنیادگرایی

 

کلمه بنیادگرایی به معنای شالوده، اساس و پایه است( هیوود، ۱۳۷۹: ۴۹۵).
در تعریف بنیادگرایی برخی بر مؤلفه های دینی بنیادگرایان تأکید کردهاند. همانگونه که برخی هم بر مؤلفه های اجتماعی و یا سیاسی آن متمرکز شدهاند. آنتونی گیدنز در تعریف بنیادگرایی آن را دفاعی از سنت به روش سنتی میداند. برخی بنیادگرایی را جنبش عصبی و خشن در برابر نظریه لیبرال میدانند. در این میان کسانی هم آن را نه فقط جنبش و حرکت اجتماعی بلکه یک ایدئولوژی قلمداد کردهاند. دیگرانی نیز هستند که بنیادگرایی را مانند فمینیسم یک جنبش هویت دانستهاند. در میان تعاریف و تبیینهای انجام گرفته، مؤلفه های دینی بنیادگرایی همواره مورد توجه بوده است(موحد و دیگران، ۱۳۹۱: ۱۲۶).
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
در این پژوهش، بنیادگرایی به وسیله ۱۰ گویه و با طیف پنج قسمتی لیکرت (کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی جهتگیری دینی پلورالیسم

 

پلورالیسم یا کثرتگرایی، اصطلاحی است گه در حوزه های مختلف به شیوه های گوناگون جلوهگر میشود، به طوریکه میتوان در حوزه های مختلف نظیر، ادیان، اخلاق، سیاست و معرفتشناسی کثرتگرایی و پلورالیسم داشت.
پلورالیسم دینی دیدگاهی است که میخواهد بر حقانیت، نجات بخشی و اعتبار همزمان همه ادیان راهی بیابد و مدعی است که این راه را یافته و به تبیین قابل قبولی از مسئله رسیده است( لنگهاوسن، ۱۳۷۹: ۳۴).
در پژوهش حاضر، جهتگیری دینی پلورالیسم با بهره گرفتن از ۱۴ گویه با طیف پنج قسمتی لیکرت (کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی جهتگیریهای دینی آلپورت

 

آلپورت در یک تقسیمبندی به دو نوع جهتگیری دینی بیرونی و جهتگیری دینی درونی اشاره کرده است. جهتگیری دینی بیرونی به معنای دینی است که به شکل سوداگرانه جهت بدست آوردن امتیازات مختلف استفاده میشود. در صورتیکه جهتگیری دینی درونی به معنای جهتگیری دینی فراگیر، دارای اصول سازمانیافته و درونی است که خود آن هدف است نه وسیله ای برای رسیدن به هدف.
در این پژوهش جهتگیری دینی درونی و بیرونی به صورت گویه های محقق ساخته و در قالب طیف پنج قسمتی لیکرت(کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعریف عملیاتی جهتگیریهای دینی سروش

 

سروش در تقسیمبندی خود از جهتگیریهای دینی به سه نوع مصلحتاندیش، معرفتاندیش و تجربتاندیش اشاره کرده است. این مقیاس، با بهره گرفتن از گویه های محقق ساخته در قالب طیف پنج قسمتی لیکرت(کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی جهتگیریهای دینی وبر

 

وبر به دو نوع جهتگیری دینی اینجهانی و جهتگیری دینی آنجهانی اشاره کرده است. این مقیاس نیز، با بهره گرفتن از گویه های محقق ساخته در قالب طیف پنج قسمتی لیکرت(کاملاً موافق، موافق، بینظر، مخالف و کاملاً مخالف) عملیاتی شده است.

 

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای مستقل پژوهش

 

متغیرهای مستقل در این پژوهش عبارتند از: شبکه ارتباطی، سرمایه اجتماعی، نوع گروه مرجع، میزان مصرف رسانهای و پایگاه اقتصادی- اجتماعی.
عکس مرتبط با اقتصاد

 

تعریف مفهومی و عملیاتی شبکه ارتباطی

 

شبکه ارتباطی، سطح کنش متقابل اعضای شبکه با دانشجو را نشان میدهد. به عبارتی تعداد افرادی که فرد با آنها در ارتباط میباشد( صالحی هیکویی، ۱۳۸۴: ۴۴).
در این پژوهش، شبکه ارتباطی به ارتباطات رسمی و غیر رسمی زندگی فرد مانند ارتباط با پدر و مادر، خواهر و برادر، فامیل، دوستان، معلمان و اساتید دانشگاه، روحانیون و علمای دینی، هنرمندان و ورزشکاران میپردازد و در سطح سنجش ترتیبی اندازه گیری شده است.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی سرمایه اجتماعی

 

سرمایه اجتماعی عبارت است از ارزش آن جنبه از ساختار اجتماعی که به عنوان منابعی در اختیار اعضاء قرار میگیرد تا بتوانند به اهداف و منافع خود دست پیدا کنند( الوانی، ۱۳۸۱: ۵).
در این پژوهش سرمایه اجتماعی از مؤلفه های اعتماد اجتماعی و مشارکت اجتماعی تشکیل شده است. منظور اعتماد اجتماعی در این پژوهش اعتماد بینفردی مانند اعتماد به افراد خانواده، اعتماد به دوستان و فامیل، اعتماد نهادی مانند اعتماد به نهادهای اجتماعی و اعتماد تعمیم یافته مانند اعتماد به روحانیون، هنرمندان و ورزشکاران میباشد.
منظور از مشارکت اجتماعی عضویت افراد در گروه ها و نهادهایی مانند گروه های ورزشی، مهمانیهای خانوادگی، کانونهای فرهنگی، مهمانیهای دوستانه دانشجویی، تشکلهای سیاسی و سازمان های خیریه میباشد.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی میزان مصرف رسانهای

 

مصرف رسانهای عبارت است از وضعیتی که فرد یا گروه، به مدتی خاص، در معرض رسانه های جمعی مانند تلویزیون، رادیو، ماهواره، اینترنت، نشریات و مجلات قرار میگیرد و از آنها برحسب نیازمندی و علاقهمندی خود استفاده میکند.
در این پژوهش میزان مصرف رسانهای به دو دسته تلویزیون داخلی و تلویزیون خارجی تقسیم شدند. و در قالب طیف ۵ گزینه ای سنجیده شدهاند.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی نوع گروه مرجع

 

در جریان تصمیمگیریها، کنشها و حتی شکلگیری نگرش انسانها در جامعه، عواملی چند نقش آفرینند که از جمله مهمترین آنها افراد یا گروه هایی هستند که مبنا و معیار قضاوت و ارزیابی کنشگران اجتماعی قرار میگیرند. گروه های مرجع دو نقش هویتدهی و قضاوتی را ایفا میکنند؛ اولاً هنجارها، رویه ها، ارزشها و باورهایی را به دیگران القاء میکنند و به اصطلاح کارکرد هنجاری دارند، ثانیاً استانداردها و معیارهایی در اختیار کنشگران قرار میدهند که آنها کنش و نگرش خود را با آن محک میزنند و اصطلاحاً کارکرد مقایسهای و تطبیقی ایفا میکنند( سروستانی و هاشمی، ۱۳۸۱: ۱۵۰).
منظور از گروه مرجع در این پژوهش، به گروهی اطلاق میگردد که فرد در مقایسه های خویش به
آن مراجعه میکند و رفتار، منش و کردار آن را چه در جهت مثبت و چه در جهت منفی ملاک خود قرار میدهد. به منظور بررسی نقش و تأثیرگذاری مذهبی گروه های مرجع، براساس تحلیل عاملی انجام شده، آن را به دو دسته درون گروهی و برون گروهی تقسیم نمودیم.
گروه های مرجع درونگروهی شامل: والدین و دیگر اعضای خانواده( خواهر، برادر و همسر). گروه های مرجع برونگروهی شامل: هنرمندان( بازیگران، موسیقیدانان و نقاشان)، احزاب و گروه های سیاسی، روحانیون و گروه های دینی و قهرمانان ورزشی. برای سنجش این متغیر از پاسخگویان خواسته شد که مشخص کنند تا چه اندازه هریک از گروه های ذکر شده بر روی نگرش دینی آنها تأثیرگذار هستند. برای سنجش این متغیر از طیف ۶ گزینه ای استفاده شد.

 

تعریف مفهومی و عملیاتی پایگاه اقتصادی- اجتماعی والدین

 

پایگاه اقتصادی- اجتماعی یکی از مهمترین و کاربردیترین متغیرهای مستقل در تحلیل رفتارها، عقاید افراد و موقعیت آنها در سلسله مراتب اجتماعی است( چاوشی، ۱۳۷۴: ۳).
پایگاه مجموعه حقوق و تکالیفی است که بیانگر موقعیت یک فرد در رابطه با دیگران است، اعم از اینکه این روابط افقی یا عمودی، مبتنی بر تساوی و یا سلسله مراتب و یا مرتبط با منافع اعتبار اجتماعی و افتخار باشد( محسنی، ۱۳۸۳: ۲۱۵).
از آنجا که اکثر پاسخگویان این تحقیق مجرد بودند، بنابراین پایگاه آنان براساس وضعیت رئیس خانواده آنها ( پدریا مادر) ساخته شده است. شاخص پایگاه اقتصادی – اجتماعی از میزان درآمد سرپرست خانوار، شغل سرپرست خانوار و میزان تحصیلات پدر و مادر به دست آمده است. تحصیلات پدر و مادر شامل میزان سالهای تحصیل رسمی است که از بیسواد تا دکترا در ۸ طبقه تقسیم شده است. درآمد رئیس خانواده در ۶ طبقه تقسیم شده است همچنین شغل سرپرست خانوار بر اساس مدل کاظمیپور در سال ۱۳۷۴ و نیز الگوی مشابه آنکه توسط رجبزاده استفاده شده، مورد سنجش قرار گرفت. بر اساس یک سؤال باز از پاسخگو خواسته شد که عنوان دقیق شغل سرپرست خانوارگفته شود. و بعد بر اساس مدل منزلت شغلی کاظمیپور مشاغل در ۷ طبقه دسته بندی شده و به هر شغل یک نمره منزلت شغلی داده شد(گروه اول: مشاغل بالای ۹۰ امتیاز) مانند پزشک، استاد دانشگاه، استاندار، قاضی و خلبان)، گروه دوم: مشاغل ۸۰- ۹۰ امتیاز) مانند مدیرکل، کارخانه داربزرگ، نماینده مجلس، فرماندار، شهردار، وکیل، افسر، تاجربازار و جواهر فروش)، گروه سوم : مشاغل ۷۰- ۸۰ امتیاز )مانند مهندس، روزنامهنگار، هنرمند، دبیر و هتلدار)، گروه چهارم :مشاغل ۶۰ – ۷۰ امتیاز) مانند تکنسین، معلم دبستان، کتاب فروش، سرکارگر و مقاطعه کار)، گروه پنجم: مشاغل ۵۰- ۶۰ امتیاز )مانند مکانیک، درجهدار، تراشکار، کارمند دارای تحصیلات کارشناسی و خواربار فروش)، گروه ششم : مشاغل ۴۰ – ۵۰ امتیاز) مانند راننده، ماشیننویس، بنا، کفاش و کارگر کارخانه و گروه هفتم : مشاغل کمتر از ۴۰ ( مانند چوپان، واکسی، رفتگر، عمله و پیشخدمت اداره) را شامل میشود. پس از تقسیم، متناسب با نوع مشاغلی که در هر رده قرار گرفت، به سایر مشاغلی که به لحاظ فعالیت و سطح مشابه بودند، نمرهای در همان حدود اختصاص داده شد(( کاظمیپور، ۱۳۷۴: ۲۵۴-۳۰۰).
به منظور دستیابی به نمره پایگاه اقتصادی- اجتماعی والدین، پس از بدست آوردن نمره z هریک از گویه های مذکور، نمرات بدست آمده با یکدیگر جمع و نمره مورد نظر بدست آمد.

 

فنون مورد استفاده در تجزیه و تحلیل اطلاعات

 

تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گرفتن از نرمافزار آماری SPSS نسخه ۱۶ و ترسیم مدل تحقیق با بهره گرفتن از برنامه Amos نسخه ۲۲ انجام شده است. در این پژوهش اطلاعات گردآوری شده در سه سطح توصیفی، تبیینی و تحلیل چند متغیری با تکنیکهای مناسب مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرند. در توصیف داده ها از جداول یک بعدی و شاخصهای پراکندگی و مرکزی به تناسب مقیاس متغیرها استفاده شده است. در سطح دوم نیز براساس فرضیه ها و متغیرهای تشکیلدهنده آنها با بهره گرفتن از آمار استنباطی به ویژه جداول همبستگی و آزمونهای آماری، اطلاعات تبیین میشوند. در سطح بالاتر از تحلیل مسیر استفاده شده است.

 

فصل چهارم: یافته های پژوهش

 

 

مقدمه

 

در این فصل ابتدا به توصیفی از نمونه مورد بررسی بر اساس متغیرهای زمینهای( جنس، سن، وضعیت تأهل، رشته تحصیلی) میپردازیم. بدین ترتیب که با بهره گرفتن از جداول و نمودارهای توصیفی به ارائه برخی از نتایج توصیفی همراه با آمارههای لازم خواهیم پرداخت. توصیف متغیر وابسته (جهتگیریهای دینی) و متغیرهای مستقل(سرمایه اجتماعی، نوع گروه مرجع، میزان مصرف رسانهای، شبکه ارتباطی و پایگاه اقتصادی- اجتماعی) در مرحله بعدی است. بعد از آن روابط متغیرهای مستقل و وابسته مورد بررسی و آزمون قرار میگیرند.

 

توصیف داده ها

 

در این بخش به توصیف جامعه نمونه و تحلیل یکمتغیری پرداخته شده است. در مورد هریک از داده های مورد بررسی، تعدادی از شاخصهای آماری با توجه به مقیاس داده؛ مانند کوچکترین[۵۱] مقدار، بیشترین مقدار[۵۲]، نما[۵۳]، میانه[۵۴]، میانگین[۵۵] و انحراف معیار[۵۶] بیان شده است و در برخی موارد از نمودارها برای بیان دقیقتر توزیع فراوانی مربوطه نیز استفاده شده است.

 

توصیف پاسخگویان

 

جدول ‏۴-۱: توصیف پاسخگویان در متغیرهای جمعیتشناختی

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*