کهگیلویه، بویراحمد، حفاظت، بویراحمد،، معادن، زنبور

گذشته در این نقطه بیشتر شده است. گونه کل و بز وحشی نیز در صخره‌های صعب العبور آن مشاهده می‌گردد (گزارش مناطق تحت حفاظت استان کهگیلویه و بویراحمد، 1391).

 

3-9-3- منطقه حفاظت ­شده تنگ سولک

این منطقه کوهستانی، تپه ماهوری و دشتی با مساحت 2325 هکتار در سال 1378 حفاظت ‌شده اعلام شد دامنه ارتفاعی 900 تا 2200 متر، دما و بارندگی متوسط سالیانه 17 درجه سانتی گراد و 550 میلی‌متر، و اقلیم مرطوب معتدل از مشخصات این منطقه می‌باشد. اهمیت اصلی این منطقه وجود درختان نادر و کمیاب زربین بوده که اخیرًا از طرف مدیریت منابع طبیعی استان عرصه‌هایی از آن زربین‌ کاری شده است و چندین بنه و آبادی فصلی کوچک بنام آبدولی، سینه سولک، چال انجیر، زیرچک (زیرکمر) در این منطقه موجود است. تعداد شش چشمه دایمی و دو چشمه فصلی در عرصه مذکور وجود دارد که از میان این چشمه‌ها چشمه گوردک از آبدهی     قابل ‌توجهی برخوردار و ماورای بسیار حایز اهمیتی جهت وحوش منطقه محسوب می‌شود. در حال حاضر آماری قریب به 30 الی 50 هزار اصله از درختان کهنسال و نهال‌های دست کاشت زربین شمال و غرب تنگ سولک را پوشش داده است. حیات ‌وحش بسیار غنی از جمله، کل و بز و پرندگانی چون کبک، تیهو، کبوتر جنگلی و چاهی و انواعی از کلاغ‌ها در این منطقه به صورت مشهود موجود است. این محدوده 2000 هکتاری شرایط بسیار حایز اهمیتی به عنوان آثار طبیعی ملی را دارا می‌باشد و تنها جاده خاکی ماشین رو به طول تقریبی چهار الی پنج و نیم کیلومتر تا محل روستای آبدولی در قلب تنگ سولک ادامه دارد. همچنین منطقه از نظر پوشش گیاهی دارای گیاهان دارویی و خوراکی و زینتی حایز اهمیتی از قبیل بن سرخ، حلپه، تره، کارده، آب اندول، بومادران، پشموک، کنگر، گل لاله سرنگون، آویشن و جنگل‌های متراکمی از بلوط و سایر گونه‌های متفاوت این محدوده را در گرفته است(گزارش مناطق تحت حفاظت استان کهگیلویه و بویراحمد، 1391).

 

3-9-4- منطقه حفاظت ­شده کوه خیز و سرخ

منطقه حفاظت‌ شده کوه خیز و سرخ در استان کهکیلویه و بویراحمد بین 25/30 الی 42/30 عرض شمالی و 22/50 الی 39/50 طول شرقی واقع شده است. مساحت آن 36234 هکتار می‌باشد. پوشش گیاهی منطقه بلوط، بادام کوهی، بنه، ارژن، کنار، زالزالک، سرو کوهی، آلبالو وحشی، گون، کنگر، شیرین بیان، کاسنی و آتریپلکس می‌توان نام برد. کل و بز، قوچ و میش، کفتار، روباه و گرگ از گونه‌های جانوری منطقه می‌باشد. کرکس، دلیجه، جغد، سبز قبا، شاهین و بلبل از مهم‌ ترین پرندگان منطقه افعی جعفری، افعی شاخدار و انواع مارمولک، سوسمار و سمندر معمولی از خزندگان منطقه می‌باشد.

این منطقه کوهستانی با هدف حمایت از جانوران کوه ‌زی در سال 1377 حفاظت‌ شده اعلام شد.    کوه خیز و سرخ با مساحت 32332 هکتار در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان قرار دارد. دارای اقلیم نیمه خشک گرم است. رود خیرآباد منطقه را به دو نیمه تقسیم می‌نماید. نیمه شمالی در بر گیرنده کوه خیز و نیمه دوم به طور محسوسی دارای خاکهایی به رنگ سرخ است. چشم اندازه‌ای زیبا، غارهای متعدد،      حیات وحش متنوع، وجود دریاچه مارون در شمال منطقه زمینه جلب گردشگران را به منطقه فراهم نموده است (گزارش مناطق تحت حفاظت استان کهگیلویه و بویراحمد، 1391).

 

 

3-9-5- منطقه حفاظت­ شده کوه دیل

این منطقه کوهستانی با مساحت 10374 هکتار در سال 1378 حفاظت‌ شده اعلام شد. کوه دیل در استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد دارای اقلیم مدیترانه‌ای معتدل است منطقه از پوشش‌ گیاهی خوبی برخوردار است. بز و پازن، قوچ و میش، خرس قهوه‌ای، پلنگ، سمور سنگی، گرگ، خرگوش، گراز، کبک، تیهو، جغد و بحری از گونه‌های مهم جانوری منطقه به شمار می‌رود. جاده‌های پیرامونی منطقه دسترسی به آن را آسان نموده است (گزارش مناطق تحت حفاظت استان کهگیلویه و بویراحمد، 1391).

 

3-9-6- منطقه حفاظت ­شده کوه خامین

این منطقه در حدود 30 کیلومتری ضلع شرقی دو گنبدان در استان کهگیلویه و بویراحمد با وسعت 30000 هکتار با پوشش گیاهی و جنگلی بلوط، ارژن، انجیر وحشی، کیکم، چویل، گون، زالزالک و کلخنگ واقع شده است. گونه‌های جانوری و حیات ‌وحش پلنگ، گراز، سمور، جغد، گرگ، خرگوش و شاهین را می‌توان در این منطقه یافت و دارای راه دسترسی آسفالته می‌باشد.

این منطقه کوهستانی با مساحت 25586 هکتار با هدف حمایت از جمعیت پلنگ، بز و پازن، قوچ و میش و کبک دری از سال 1378 تحت حفاظت قرار گرفت. دارای اقلیم نیمه مرطوب معتدل است. این منطقه که در جنگل‌های زاگرس استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد از پوشش‌ گیاهی خوبی برخوردار است از دیگر گونه‌های جانوری منطقه می‌توان به خرس قهوه‌ای، گراز، سنجاب ایرانی، سمور، گرگ، خرگوش، کبک، شاهین، جغد، بحری، سارگپه پا بلند و کبوتر جنگلی نام برد (گزارش مناطق تحت حفاظت استان کهگیلویه و بویراحمد، 1391).

 

3-10- موقعیت اجتماعی و اقتصادی استان

مهم ‌ترین رکن فعالیت اقتصادی مردم استان کهگیلویه و بویراحمد دام ‌پروری است. دام‌ پروری در استان به دو روش متحرک و ساکن انجام می‌گیرد که نوع متحرک آن توسط عشایر کوچنده استان و به تبعیت از شرایط آب و هوایی و تغییرات فصلی، برای دسترسی به مراتع و علوفه مورد نیاز، به صورت ییلاق و قشلاق صورت می‌پذیرد. علاوه بر دام‌ پروری سنتی و بومی، در سال‌های اخیر؛ تعدادی دام ‌داری صنعتی، متشکل از گاو داری و پروار بندی گوسفند نیز به صورت پراکنده در سطح استان رواج یافته است. همچنین، استان کهگیلویه و بویراحمد به سبب طبیعت مساعد، به ویژه تنوع گیاهان جنگلی و وجود آب و هوای مساعد، شرایط مناسبی برای پرورش زنبور عسل به دو روش سنتی و شیوه نوین دارد. غیر از رواج زنبور داری سنتی در مناطق روستایی، گسترش کندوهای زنبور عسل به شیوه نوین در سال‌های اخیر، باعث افزایش درآمد کشاورزان و زنبور داران شده است. بعد از دام‌ داری، کشاورزی مهم‌ترین فعالیت اقتصادی ساکنان این استان را تشکیل می‌دهد. وجود زمین‌های کوهستانی و تپه ماهوری و نیز طبیعت خاص منطقه، کشاورزی بیش‌تر به صورت کشت دیمی است. علاوه بر کشت گندم و جو که به صورت دیم و آبی در بیشتر مناطق استان رایج است، کشت برنج نیز در مناطق گرم و معتدل استان که منابع آب کافی دارند، معمول است. محصولات مهم کشاورزی در این استان؛ غلات، حبوبات، نباتات علوفه‌ای، ذرت و صیفی‌ جات است که کشت آن‌ها در مناطق مختلف استان رواج دارد. موقعیت طبیعی مرتفع، به ویژه کمبود زمین‌های مسطح در مناطق خاور و شمال خاوری استان، باعث شده است که باغ داری در دره‌های کوهستانی و بر روی ارتفاعات ناهموار و پرآب این مناطق رواج یابد. در سایر مناطق مستعد استان نیز پرورش انواع درخت‌ها، از جمله سیب، انگور، گردو و مرکبات رونق یافته است. در این میان تولید سیب، انار، خرما و انواع مرکبات در مناطق کهگیلویه، گچساران و چرام اهمیت بیشتری یافته است. در بخش صنعت، استان کهگیلویه و بویراحمد به دو دسته صنایع ‌دستی و صنایع کارخانه‌ای تقسیم می‌شوند. صنایع ‌دستی این استان شامل: فرش ‌بافی سنتی، بافت انواع گلیم، جاجیم، گبه، خورجین، سیاه چادر، نمد و محصولاتی نظایر آن است که بافت آن‌ها در اغلب خانه‌ها و در بیش‌تر مناطق روستایی و عشایری رواج دارد. با وجود ذخایر غنی نفت، گاز و پراکندگی سایر منابع معدنی دراستان کهگیلویه و بویراحمد، فعالیت‌های صنعتی و معدنی در این استان، نسبت به دیگر مناطق کشور، رشد نیافته رونق چندانی ندارد. ولی با این وجود، غیر از صنایع استخراج نفت در گچساران و کارخانه قند یاسوج، بقیه کارگاه‌های صنایع دستی و تولیدی تازه تأسیس شده‌اند و در زمینه‌های صنایع غذایی، فلزی، نساجی و چرم، چوب و سلولزی، شیمیایی و دارویی و صنایع ساختمانی فعالیت می‌کنند. ولی میزان فعالیت‌های صنعتی و معدنی نسبت به فعالیت‌های بخش کشاورزی و خدمات بسیار کم است (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

 

3-11- جمعیت استان

بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385، این استان 634299 نفر جمعیت داشته که سهم منطقه شهری معادل 302192 نفر (6/47%) و در مناطق روستایی و عشایر کوچ ‌نشینی 332107 نفر (4/52%) بوده است. لازم به توضیح است تعداد 360730 نفر از جمعیت استان زیر رده سنی 20 ساله قرار دارند (مرکز آمار ایران، 1385). به عبارت دیگر 57 درصد جمعیت استان را طبقه جوان تشکیل می‌دهد. بیشتر جمعیت این استان را خانوارهای روستایی و عشایری تشکیل می‌دهند به علت عدم دسترسی به منابع و زیر ساخت‌های اساسی توسعه، مردم برای تامین معیشت خود به منابع طبیعی به خصوص جنگل وابسته هستند که به تدریج این نوع استفاده به تخریب و کاهش توان بوم ‌سازگان منجر شده است (سلطانی، 1387). کم‌ ترین جمعیت شهری مربوط به استان کهگیلویه و بویراحمد با تعداد جمعیت شهری 302192 نفر (64/47 درصد) است (مرکز آمار ایران، 1385) روستاهای این استان از لحاظ شاخص‌های توسعه انسانی از محروم ‌ترین روستاهای کشور محسوب می‌گردند. با توجه به وضعیت توپوگرافی استان بسیاری از روستاها در دل کوهستان و همجوار با جنگل‌ها پدید آمده‌اند (عباسی نژاد و رفیعی امام، 1385). اطلاعات جمعیتی استان در جدول 3-1 ارایه شده است.

 

جدول 3-1: جمعیت، تعداد، بخش‌ها و دهستان‌های استان به تفکیک شهرستان‌ها

شهرستان جمعیت تعدادبخش تعداد دهستان
بویراحمد 217741 3 9
گچساران 136064 2 6
کهگیلویه 191823 6 19
بهمئی 35637 2 4
دنا 53034 3 6
جمع کل 634299 14 40

 

3-12- وضعیت صنایع و معادن استان

صنایع استان کهگیلویه و بویر­احمد به دو دسته صنایع ­دستی و صنایع کارخانه‌ای تقسیم می‌شوند. صنایع ­دستی این استان شامل: فرش ­بافی سنتی، بافت انواع گلیم، جاجیم، گبه، خورجین، سیاه چادر، نمد و محصولاتی نظایر آن است که بافت آن‌ها در اغلب خانه‌ها و در بیش‌تر مناطق روستایی و عشایری رواج دارد. با وجود ذخایر غنی نفت، گاز و پراکندگی سایر منابع معدنی دراستان کهگیلویه و بویراحمد، فعالیت‌های صنعتی و معدنی دراین استان، نسبت به دیگر مناطق کشور، رشد نیافته رونق چندانی ندارد. علاوه بر صنایع استخراج نفت در گچساران و کارخانه قند یاسوج، بقیه کارگاه‌های صنایع دستی و تولیدی تازه تأسیس شده‌اند و در زمینه‌های صنایع غذایی، فلزی، نساجی و چرم، چوب و سلولزی، شیمیایی و دارویی و صنایع ساختمانی فعالیت می‌کنند. با وجود این میزان فعالیت‌های صنعتی و معدنی نسبت به فعالیت‌های بخش کشاورزی و خدمات بسیار کم است.

به واسطه وجود معادن غنی در استان، امکان ایجاد صنایع معدنی مربوط به معادن ذیل در استان وجود دارد:

– معادن گوگرد با ذخیره 5/1 میلیون تن و عیار 50 درصد.

– معادن و ذخایر عظیم فسفات با ذخیره بیش از 280 میلیون تن و عیار 10 درصد.

– خاکهای نسوز با ذخیره انبوه و کیفیت مرغوب سنگهای تزئینی و نما با ذخیره 20 میلیون تنی.

– معادن مورد نیاز جهت تامین مواد اولیه تولید سیمان.

– معادن بوکیست با ذخیره 10 میلیون تن و عیار 55 درصد.

– میادین بزرگ نفتی و گازی به نحوی که سالیانه حدود 24 درصد از صادرات نفتی کشور از این میادین صورت می گیرد.

از اکثر این معادن در فعالیت‌های ساختمانی و راه­سازی و تولید آجر و موزاییک استفاده می‌شود.             (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

 

3-13- کشاورزی و دام­ داری استان

مهم‌ترین رکن فعالیت اقتصادی مردم استان کهگیلویه و بویراحمد را دام‌ پروری تشکیل می‌دهد که از دیرباز در این منطقه رواج داشته است. دام ‌پروری در این استان به دو روش متحرک و ساکن وجود دارد که نوع متحرک آن توسط عشایر کوچنده استان و به تبعیت از شرایط آب و هوایی و تغییرات فصلی، برای دسترسی به مراتع و علوفه مورد نیاز، به صورت ییلاق و قشلاق انجام می‌گیرد. علاوه بر دام ‌پروری به شیوه‌های سنتی و بومی، در سال‌های اخیر؛ تعدادی دام ‌داری صنعتی، متشکل از گاو داری و پروار بندی گوسفند نیز به صورت پراکنده در سطح استان رواج یافته است. استان کهگیلویه و بویراحمد به سبب طبیعت مساعد، به ویژه تنوع گیاهان جنگلی و وجود آب و هوای مساعد، شرایط مناسبی برای پرورش زنبور عسل دارد. علاوه بر رواج  زنبور داری سنتی در مناطق روستایی، گسترش کندوهای زنبور عسل به شیوه نوین در سال‌های اخیر، باعث افزایش درآمد کشاورزان و زنبور داران شده است. مرغ‌ داری صنعتی نیز در سال‌های اخیر گسترش یافته و بخشی از نیازمندی‌های اهالی شهرنشین استان را تأمین می‌کند. بعد از دام ‌داری، کشاورزی مهم‌ ترین فعالیت اقتصادی ساکنان این استان را تشکیل می‌دهد. به علت طبیعت خاص این منطقه و وجود زمین‌های کوهستانی و تپه ‌ماهوری، کشاورزی آن بیشتر به صورت دیم به ویژه کشت گندم صورت می‌گیرد. علاوه بر کشت گندم و جو که به صورت دیم و آبی در بیشتر مناطق استان رایج است، کشت برنج نیز در مناطق گرم و معتدل استان که منابع آب کافی دارند، معمول است. محصولات مهم کشاورزی در این استان؛ غلات، حبوبات، نباتات علوفه‌ای، ذرت و صیفی جات است که کشت آن‌ها در مناطق مختلف استان رواج دارد. موقعیت طبیعی مرتفع، به ویژه کمبود زمین‌های مسطح در مناطق خاور و شمال خاوری استان، باعث شده است که باغ ‌داری در دره‌های کوهستانی و بر روی ارتفاعات ناهموار و پرآب این مناطق رواج