کهگیلویه، بادهای، بویراحمد، اقلیم، ارتفاعات، کوه

دوگنبدان مرکز شهرستان در ارتفاع ۷۲۰ متری از سطح دریا با مساحتی بالغ بر ۱۸ کیلومتر­مربع و در ۱۵۷ کیلومتری شهر یاسوج (مرکز استان) قرار گرفته است (وبگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1391).

 

3-2-3- شهرستان کهگیلویه

شهرستان کهگیلویه از شمال به شهرستان‌های باغ­ ملک و ایذه (استان خوزستان)، از جنوب به شهرستان گچساران، از غرب به شهرستان‌های بهبهان، امیدیه و رامهرمز (استان خوزستان) و از شرق به شهرستان بویراحمد محدود می‌گردد. این شهرستان به مرکزیت شهر دهدشت با مساحت ۶۰۷۹ کیلومتر­مربع دارای 7 شهر، 6 بخش، 19 دهستان و 1370 آبادی ( 996 آبادی دارای سکنه و 374 آبادی خالی از سکنه) می‌باشد و شامل دو نوع آب و هوای کاملا متفاوت در نواحی سردسیر و گرمسیر بوده و نیز محلی برای قشلاق ایلات منطقه می‌باشد (وبگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1391).

عمده‌ترین منابع آبی منطقه شامل رودخانه مارون می‌باشد که از ارتفاعات بخش لوداب شهرستان بویراحمد سرچشمه گرفته و پس از عبور از مناطق مختلف کهگیلویه از جمله سوق و لنده از آخرین نقطه شهرستان واقع در مرز شهرستان بهبهان از تنگ تکاب گذشته و به سمت شهرستان بهبهان جریان یافته و به نام رود جراحی به خلیج فارس می‌ریزد. در منطقه تنگ تکاب یک سد بزرگ بنام سد مارون بر روی این رودخانه احداث گردیده که آب اراضی زراعی مناطق بهبهان و زیدون خوزستان را تامین می‌نماید. از دیگر رودخانه‌های این شهرستان می‌توان رودخانه چرام را نام برد که از کوه‌های شمال­ شرقی چرام سرچشمه گرفته و به رودخانه نازمکان می‌پیوندد. ارتفاعات مهم این شهرستان شامل کوه‌های سیاه، اشکر، سفید، نور (نیل) و کوه دیل می‌باشد. (وبگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1391).

 

3-2-4- شهرستان دنا

شهرستان جدید دنا که در روزهای پایانی سال ۱۳۷۹ به تصویب هیات مدیره وزیران رسید در شمال استان کهگیلویه و بویراحمد واقع گردیده و دارای مساحتی بالغ بر ۱۸۲۱ کیلومتر­مربع می‌باشد. این شهرستان از شمال به سمیرم (استان اصفهان) و لردگان (استان چهارمحال و بختیاری)، از جنوب به شهرستان بویراحمد، از شرق به شهرستان بویراحمد و از غرب نیز به شهرستان لردگان محدود می‌باشد و مرکز آن شهر جدید و نوپای        سی­سخت بوده و از یک شهر (سی­سخت) و سه بخش (مرکزی، پاتاوه و کبگیان) و 335 آبادی ( 222 آبادی دارای سکنه و 133 آبادی خالی از سکنه) و 6 دهستان تشکیل شده است. رودخانه کبکیان، رودخانه خرسان، رود احمد غریب و کره، نهر بهرام بیگی و نهر شبلیز از عمده ‌ترین منابع آبی شهرستان دنا محسوب می‌شود. ارتفاعات مهم این شهرستان نیز عبارتند از: قله دنا یا دینار به ارتفاع ۴۴۰۹ متر که نهمین قله مرتفع ایران از دیگر ارتفاعات مهم این شهرستان می‌توان به ارتفاعات شوروم، کوه سیوک و سیاه کوه اشاره کرد                    (وبگاه سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی گردشگری، 1391).

 

3-2-5- شهرستان بهمئی

شهرستان جدید بهمئی به مرکزیت شهر لیکک با مساحت 4632 کیلومتر­مربع دارای 2 بخش و 4 دهستان می‌باشد، در غرب استان واقع شده است. از شمال به شهرستان ایذه (خوزستان)، از غرب به رامهرمز (خوزستان)، از شرق به کهگیلویه و از جنوب به شهرستان بهبهان (خوزستان) محدود می‌شود. دریاچه آب الوان بهمئی یکی از مهم ‌ترین مناطق جذب توریست در این شهرستان است (وبگاه سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی گردشگری، 1391).

مطلب مرتبط با این موضوع : 

 

3-3- اقلیم استان

نزدیکی به خلیج‌ فارس باعث به وجود­آمدن جریان بادهای باران ‌آور متفاوت و در نتیجه بارش نسبتاً خوبی در این منطقه­ شده است. زیرا این منطقه از یک سو تحت تأثیر جریان عمومی سیبری، مدیترانه، آتلانتیک،      دریای سرخ، شمال آفریقا و خلیج‌ فارس بوده و از سوی دیگر وضعیت خاص و امتداد این رشته کوه‌ها باعث انحراف و دگرگونی در جریانات عمومی می‌شود. به هر حال متأثر بودن از توده‌های هوا که تقریباً نسبت به سایر نواحی زاگرس از فراوانی بیشتری برخوردار بوده و وضع خاص این ناحیه بالاخص وجود رشته کوه دنا که به منزله یک سد عظیم و دیوار سترگ سراسر شمال و شمال­ شرق استان را در برگرفته و سبب نزول مقدار فراوانی باران در این ناحیه نسبت به سایر مناطق همجوار می‌شود.

تغییرات شدید ارتفاعی، وضعیت خاص توپوگرافی، جهت عمودی سلسله ارتفاعات بر جهت وزش بادهای باران ‌آور و سایر عوامل نظیر وضعیت خاص زمین ‌شناسی ناحیه سبب شکل ‌گیری اقلیم‌های متفاوتی در این منطقه از کشور گردیده است. به نحوی که طبق تقسیمات اقلیمی کوپن سه اقلیم متفاوت شامل اقلیم      نیمه ‌خشک با باران زمستانه، اقلیم مدیترانه‌ای و اقلیم بری مرطوب با تابستانی کوتاه خشک و خنک تقسیم می‌شود. بر اساس سیستم دومارتن دارای پنج هویت اقلیمی از اقلیم نیمه‌ خشک شدید تا اقلیم مرطوب می‌باشد در سیستم طبقه ‌بندی آمبرژه فقط ناحیه سردسیر استان دارای چهار هویت اقلیمی از اقلیم نیمه ‌خشک سرد تا اقلیم ارتفاعی که شامل کوه دنا و سایر کوه‌های مرتفع است، تقسیم می‌شود (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

ناحیه گرمسیری: این ناحیه در قسمت جنوب و غرب استان با وسعتی بیش از 8000 کیلومترمربع واقع شده و آب و هوایی گرم و نیمه خشک دارد. باران این منطقه از آبان­ ماه آغاز می‌شود و تا اردیبهشت ­ماه به تناوب ادامه می‌یابد. در مقایسه با ناحیه­سردسیری، میزان بارندگی در این قسمت نسبتاً کم است. همچنین در این مناطق یخبندان به­ندرت اتفاق می‌افتد. این قسمت از استان کهگیلویه و بویر احمد درختان پسته کوهی فراوان دارد.

ناحیه سردسیری: این ناحیه با وسعتی بیش از 6500 کیلومترمربع با ارتفاع متوسطی در حدود 2100 متر از سطح دریای آزاد، در شمال و شرق استان و در مجاورت استان‌های فارس، اصفهان و چهار محال و بختیاری واقع شده است. دمای متوسط این ناحیه از 36 درجه سانتی­ گراد در گرم‌ ترین ماه‌های سال تا 10 درجه زیر صفر در فصل سرما متغیر است. بارش این ناحیه نیز معمولاً از آبان ­ماه شروع و تا اردیبهشت ماه به­تناوب ادامه می‌یابد و بیشتر بارش آن به صورت برف است. این قسمت از استان که در واقع جنوبی ‌ترین بخش زاگرس مرطوب است با جنگل‌های وسیع و زیبای بلوط پوشیده شده است و سرچشمه رودهای بزرگ و پر آبی مانند کارون و مارون است. فصل یخبندان منطفه دربعضی از نقاط، شهریور آغاز و تا اواخر اسفند­ ماه ادامه می‌یابد. در این استان بادهایی با جهات مختلف می‌وزند که مهّم‌ ترین آن‌ها عبارتند از: بادهای موسمی و بادهای محلی             (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

 

 

 

3-3-1- بادهای استان

– بادهای موسمی : این بادهای نسبتاً شدید به نام باد شمال و باد جنوب معروف هستند. باد شمال بادی است که از طرف شمال غربی از دریای مدیترانه و گاهی از اقیانوس اطلس به داخل منطقه نفوذ می‌کند. وزش این باد در جهت عبور ابرهای باران ‌زایی است که از استان لرستان وارد منطقه می‌شوند و در زمستان سبب بارش می‌گردند. باد جنوب نیز یکی دیگر از بادهای موسمی است که از سمت جنوب و جنوب غربی به ویژه در اواخر بهار و تابستان به داخل منطقه نفوذ می‌کند. این باد گرمی و خشکی بیش از حدی همراه دارد و اغلب موجب آسیب‌های فراوانی به مزارع و محصولات کشاورزی منطقه می‌شود.

مطلب مرتبط با این موضوع :  کمیته، اتومایسیون، امداد، کارکنان، امدادامام، خمینی(ره)، گردد؟خیلی، شود؟خیلی، اینترنت، اینترانت، دانید؟خیلی، است؟خیلی

– بادهای محلی : علاوه بر بادهای موسمی شمال و جنوب که در تمام منطقه می‌وزند، بادهای دیگری نیز در نواحی مختلف نسبتاً محدود و کم وسعت استان می‌وزند که به بادهای محلی شهرت دارند.

– مهم‌ترین بادهای محلی عبارتند از:

– باد آشوب: در سر رود بویراحمد علیا می‌وزد، به طوری که تمام خار و خاشاک و علف‌های خشک منطقه را          جمع نموده و با خود می‌برد. در گرمسیر بویراحمد سفلی نیز این باد می‌وزد، ولی جهت معینی ندارد.

– باد زیر روز: در هنگام غروب از طرف مغرب در ناحیه، بهمئی احمدی می‌وزد.

– کوه باد: از سمت شمال غربی منطقه، بهمئی احمدی می‌وزد و دنباله همان باد است.

– باد حیران: در بویراحمد گرمسیر از سمت شرق می‌وزد.

– باد چوغان: سخت ‌ترین باد محلی منطقه است و معمولاً در سقاوه بویراحمد سفلی می‌وزد. این باد، زمستان‌ها از سمت شمال می‌وزد و گاهی ممکن است وزش آن تا هفت شبانه روز با شدت زیاد ادامه یابد (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386). وضعیت اقلیمی استان در نقشه 3-3 ارایه شده است.

نقشه 3-3: طبقات بارندگی استان کهگیلویه و بویر­احمد

 

3-4- زمین ­شناسی استان

استان کهگیلویه و بویراحمد در جنوب باختری ایران و در بخش میانی ارتفاعات زاگرس قرار دارد. از نگاه زایشی، دو واحد فیزیوگرافیک شاخص بر استان حاکم است بخش جنوب باختری آن (استان) بیشتر در حیطه ریخت‌های نهشتی است که حاصل انباشت و تمرکز آواری‌های حاصل از فرسایش بلندی‌ها است که در محیط‌ها خشکی و پیش‌بوم ارتفاعات بر جای گذاشته شده‌اند. اشکال فیزیوگرافیک نهشتی عموماً سیمای   دشت ‌آبرفتی و دامنه‌ای دارند که حاصل ترابری مواد آواری توسط جریان‌های سیلابی است با عقب‌ نشینی و فرسایش بلندی‌های استان همراه است.عملکرد هرز آب‌های سطحی بر این اشکال فیزیوگرافیک با ایجاد سطوح توپوگرافی ملایم با شیب کم و همچنین ایجاد شبکه آبراهه‌های متراکم همراه است. از نگاه زمین‌ شناسی عمومی و پهنه‌های ساختاری استان کهگیلویه و بویراحمد بخشی از ایالت زمین ‌ساختی زاگرس است ولی در اینجا ویژگی‌های زمین ‌شناسی و به ویژه خاصه‌های ساختاری یکسان و یکنواخت نیست به طوری که در یک راستای شمال خاوری به جنوب باختری استان کهگیلویه و بویراحمد دو پیکره زاگرس مرتفع و زاگرس چین ‌خورده را در خود جای داده است. در بخش زاگرس چین خورده ـ رانده شده استان کهگیلویه و بویراحمد، توالی‌های رخنمون شده را می‌توان به چند واحد تکتونواستراتیگرافی تقسیم کرد. توالی‌های پلاتفرمی پالئوزوئیک تریاس میانی رخنمون‌های محدود دارند. هسته بیشتر تاقدیس‌های بلند ناحیه متشکل از سکانس‌های کربناتی ـ مارونی زوراسیک – کرتاسه است که رخساره دریای تتیس جوان را تشکیل دادند. از نظر زمین ‌شناسی و ژئومورفولوژی این استان به سه منطقه یاسوج، دهدشت و دوگنبدان تقسیم می‌گردد.

مطلب مرتبط با این موضوع :  Journal، الکترونیک، satisfaction، شعبه، Vol.، ,، pp.، overall، quality، service، Service، مشتری

 

3-4-1- منطقه یاسوج

منطقه کوهستانی است که از ناودیس‌ها و تاقدیس‌های موازی ودر جهت شمال ‌غربی به جنوب‌ شرقی تشکیل یافته ودارای دره‌های باریکی است که فقط بخشی از آن‌ها را دشت‌های رسوبی و قابل کشت تشکیل می‌دهند. تشکیلات زمین ‌شناسی این منطقه عبارت است از سنگ‌های آهکی سخت دوره کرتاسه و آئوسن و میوسن و مهم‌ترین دشت‌های رسوبی منطقه را یاسوج و دشت روم تشکیل می‌دهند (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-4-2- منطقه دهدشت

این منطقه به صورت تپه ‌ماهوری است که چندین رودخانه عمیق در آن جریان دارد و شامل دشت‌های رسوبی دهدشت، چرام، زاک است. تشکیلات زمین ‌شناسی و خاک‌ شناسی این منطقه از مارن‌ها و سنگ‌های لیمونی و کنگلومرا و سروسنگ تشکیل شده است (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویراحمد، 1386).

 

3-4-3- منطقه دوگنبدان

فلاتی است که دارای پستی و بلندی فرسایش شدید می‌باشد. این فلات دارای چندین رشته‌ کوه به شکل تاقدیس می‌باشد که از لایه‌های عمیق سنگی تشکیل شده است. دشت‌های رسوبی این منطقه دو گنبدان و کلیک است که نزدیک به 80 کیلومترمربع وسعت دارد. (طرح ‌آمایش سرزمین استان کهگیلویه و بویر احمد، 1386). نقشه­های 3-4 تا 3-6 به ترتیب بیانگر وضعیت زمین ­شناسی، سازندهای زمین­ شناسی و حساسیت سنگ به فرسایش استان می باشند.

 

نقشه 3-4: وضعیت زمین ­شناسی استان کهگیلویه و بویر­احمد

 

نقشه 3-5: سازندهای زمین­ شناسی استان کهگیلویه و بویر­احمد

 

نقشه 3-6: حساسیت سنگ به فرسایش استان کهگیلویه و بویر­احمد

3-5- خاک ­شناسی استان

خاک‌های استان که در مناطق کوهستانی در بر گیرنده پوشش زیبای جنگل‌های بلوط است طی دوران سوم    زمین­ شناسی از زیر آب بیرون آمده است و بر اساس مطالعات انجام­ شده خاک‌های استان را می‌توان در چهار واحد فیزیوگرافی به شرح ذیل طبقه بندی نمود(رامشی، 1367).

– تیپ اراضی کوه‌ها و شیب‌های تند.

– تیپ اراضی تـپه‌ها و فلات‌ها.

– تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و دامنه‌ای

– تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و رودخانه‌ای.

بافت خاک در تیپ‌های مختلف متفاوت می‌باشد اما به طور کلی در تیپ اراضی کوه‌ها و تپه‌ها عمدتاً با سنگ و سنگریزه همراه بود و از بافت متوسطی برخوردار می‌باشند و در تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و دامنه‌ای از بافت متوسط تا سنگین همراه می‌باشد؛ و بررسی‌های اجمالی موسسه خاک ­شناسی در سال 1347 در سطح 56600 هکتار انجام­ شده نشان می‌دهد که 11 درصد از مساحت مزبور را اراضی درجه یک 3/26 درصد را اراضی درجه دو، و 2/39 درصد را اراضی درجه سه و 4/10 درصد را اراضی درجه چهار و بالاخره 1/13 درصد مابقی اراضی را اراضی درجه پنج تشکیل می‌دهند و مطالعات زمین­ شناسی، حاکی از آن است که یک و نیم درصد مساحت استان را تپه ­ماهورها و اراضی نسبتاً مسطح تشکیل می‌دهد که زمین‌های زراعی در این محدوده­ها نیز اغلب به صورت جلگه و دشت‌ها می‌باشند. (نقشه 3-7) (رامشی، 1367).

نقشه 3-7: خاک­ شناسی استان کهگیلویه و