کارگران، کارگاه، حفاظت، اسلام، پیشگیری، استخدام

حفاظتی توجه نداشته باشد توجه ادارات بازرسی کار را جلب کرده و تحت فشار قرار دهند.

در کشورهای توسعه نیافته کارمندان نیازمند آموزش و تعلیم هستند تا به مسئله حفاظت توجه پیدا کنند زیرا قبول اینکه می توان از میزان حوادث و سوانح صنعتی کاست برای آنان مشکل است با روش و وسایل زیادی می توان کارفرما را به امور حفاظت علاقه مند ساخت. بعضی از طرق مورد نظر وظیفه مراجع دولتی و رسمی سازمانهای حفاظتی اتحادهای کارگری می باشد.

اخلاق کارفرما: یکی از ارکان اساسی سعادت، در زندگی مادی و معنوی بشر، اخلاق و فضایل اخلاقی است، زیرا در پرتو محاسن اخلاق و خلاقیت حمیده موجبات تحکیم روابط اجتماعی فراهم می گردد، برخوردهای محبت بار که بر اساس یک سلسله اعتقادات اخلاقی صورت می گیرد شور و نشاط را به کالبد زندگی می دمد و زندگی فردی و اجتماعی را در مسیر تعالی و تکامل، به کام انسان گوارا می سازد. در مکتب والای اسلام هدف اصلی خلق و اطاعت از اوامر الهی، ادا تکلیف دینی و جلب رضای پروردگاراست و فواید دنیوی آن گسترش دوستی، حسن روابط اجتماعی، کسب محبوبیت، رفاه و آسایش زندگی است.

برای اینکه مسائل اخلاقی کارفرما را مشخص کنیم به بخشی از آن دسته که دارای اهمیت بیشتری می باشند اشاره ای گذرا می شود.

1. پوشش عیب ها: انسانهای شاغل در یک مجموعه، دارای روحیات و استعدادهای متفاوتی هستند فردی دارای ذوق و ابتکار و شخصی بی بهره از خلاقیت و استعداد. کارفرما می تواند در برخورد با عیب ها از شیوه های استفاده کند که هم نقص ها بر طرف گردد و هم گامی در جهت سازندگی انسانها برداشته شود و از طرفی هم به نشاط، محیط کار آسیبی نرسد که در اینجا چند شیوه به طور مختصر گفته می شود.

الف: کارفرما باید از برطرف کردن عیوب کارگران که موجب شکستن روحیه شخصیت آنان است جداً خودداری کند زیرا افشای نقص ها و شکستن روحیه ها شور و حرارت محیط فعالیت را مبدل به افسردگی می نماید.

ب: در صورتی که کارفرما بخواهد همه کارگران خود را نسبت به عیبی هشدار دهد باید بدون نام کسی و به صورت کلی بیان نماید.

ج: گاه زبان غیر مستقیم به مراتب تاثیرش از زبان تصریح بیشتر است و کارفرما با لطافت غیر مستقیم بهتر می تواند افراد را به عیوب خود متوجه سازد.

2. معاشرت: در آیین اسلام روابط اجتماعی و برخوردهای انسانی براساس اعتقاد استوار می گردد و لذا انسان مسلمان مصاحب و معاشرت خود را به گونه ای تنظیم می کند که خارج از چهرچوب اعتقاد نباشد. کارفرما باید به این نکته توجه داشته باشد که معاشرت و ارتباطاتش چه در جریان کار باشد و یا در ساعت غیر کار تاثیر مثبت یا منفی خود را خواهد داشت. کارفرما باید در مقام مسئولیت معاشرت های خود را بر محور ارزش های اسلامی تنظیم نماید.

3. مشاورت: یکی از راه های رشد شخصیت در انسان، اعتقاد به افکار و اندیشه اوست و این از ویژگی های جامعه آزاد انسانی است که هر کس بتواند دریافت های فکری و توانایی های روحی خویش را تا جایی که به حقوق فردی و اجتماعی دیگران صدمه ای نزند بیان نماید. و در خواست طبیعی کارگران از کارفرمایان و مسئولان این است که با توجه به فطرت و خصائص فطری و آگاهی از استعدادها، بهای لازم را در حد معقول به آنان بدهند تا زمینه را برای رشد و تعالی شخصیت آدمی فراهم سازند چنان که در قران کریم خداوند به پیامبر اکرم (ص) می فرماید:

( و شاور هم فی الامر: ای پیامبر در کارهایت با مسلمانان مشورت بنما)

آنان که در نظام اسلامی مسئولیتی را به عهده دارند، مدیریت یا کارفرما که بخشی از دستگاه های اجتماعی را پذیرفته اند باید در برخورد با مسائل، پیامبر اسلام را اسوه خویش قرار دهند و از شیوه هایی که رسول خدا در مدیریت جامعه استفاده می کردند بهره گیرند.

4. مشارکت: آنان که از مسند مدیریت، رسالت هدایت و اداره امور را بر عهده گرفته اند در برخورد با دیگران باید از موضع احساسی که مهر است و انعطاف و قانون به حل مشکلات بپردازند.

اصولاً هنرورزی کارفرما را باید در تلفیق این دو مورد بدست آورد.برخورد کارفرما از موضع قانون مسئولیت را تثبیت می کند ولی از موضع عواطف واحساس انسانیت را.

5. اصل تشویق: کارفرمائی که اصل تشویق را مدنظر کارخود قرار می دهد باعث می شود کارگر با رضایت بیشتری به کار خود ادامه دهد وهمین امر موجب بازدهی بیشتر کار وتولید می گردد.

6. تواضع: کارفرما برای پیشرفت کارها نیازمند به محیطی می باشد که صفا وهماهنگی و یکپارچگی و یکدلی برآن حکومت کندوتواضع موجبات محبت را بین کارفرما وکارگران بوجود می آورد همچنان که پیامبر اسلام فرمود کسی که بلندی قرار گرفته واز آن جایگاه تواضع کند برترین مردم است.

( بحارالانوار، ج71)ص 179

7. احترام به سنت های نیک: از دیدگاه اسلام احترام به سنت های نیک یک ملت،احترام به شخصیت آن ملت می باشد،کارفرمای لایق دریچه های به سوی قلب های کارگران می گشاید تااز طریق نفوذ معنوی خویش را در عمق جان ها بگستراند وچه روزی صفابخش تر از اینکه منزلت ومکرمت خویش را در رفتار بزرگوارانه کارفرمای خود مشاهده کند.

با توجه به مطالب ارائه شده می توان چنین بیان نمود برای اینکه دریک جامعه صنعتی کارایی بالا داشته باشیم نیازمند به روابط حسنه میان کارگر و کارفرما هستیم زیرا روابط متقابل این دو قشر زحمتکش باعث پیشرفت سازندگی وشکوفائی مملکت اسلامی ما می گردد.

فصل پنجم

بررسی حوادث در کارگاهها

طرق مختلفی را که امروزه در زمینه پیشگیری حوادث به کار گرفته می شود می توان به ترتیب زیر طبقه بندی نمود:

1. تحقیقات آماری

2. بررسی جنبه های آماری و فیزیولوژیکی کارگران

3. فعالیت های آموزش و تبلیغاتی

4. سازمان و تشکیلات حفاظت

5. بازرسی از کارهای اجرائی در کارگاهها

5-1- تحقیقات آماری

تمامی حوادث کلاً ا یک سری عوامل که در یک زمان و در یک مکان جمع شده اند تشکیل می گردند برای روشن شدن مسئله مثالی ذکر می کنیم برای تشکیل آتش لازم است عواملی مختلف مانند سوخت، اکسیژن و حرارت در یکجا و در یک زمان در کنار هم قرار گیرند حال اگر به هر طریقی یکی از عوامل را ما حذف کنیم دیگر آتشی نخواهد بود. پس با کنترل علل وقوع حادثه و جلوگیری از تجمع آنها در یک مکان و رد یک زمان از بوجود آمدن می توان پیشگیری نمود.

لذا برای جلوگیری از حادثه باید آن را شناخت و به مفهوم واقعی آن پی برد. طبق تعریف علمی حادثه عبارت از منطبق شدن چند عامل خطر از نظر زمان و مکان می باشد. تهیه آمار حوادث ناشی از کار و بررسی و تجزیه و تحلیل آن گامی مهم در شناخت ماهیت حوادث، عوامل بوجود آورنده و پیامدهای زیانبار آنهاست. بدیهی است چنین شناختی عامل مؤثری در پیشگیری از وقوع مجدد حوادث در آینده خواهد بود.

5-2-بررسی جنبه های روانی و فیزیولوژیکی کارگران:

1-2- عامل روانی : به طور کلی نقش این عامل در امر پیشگیری از حوادث آن است که معین سازد اشخاص در چه شرایطی و به چه دلایلی سبب ایجاد خطر برای خود و دیگران می شوند در هنگام استخدام انتخاب پرسنل باید به طور صحیح صورت گیرد و فرد واقعاً از روی علاقه شروع به کار نماید یا بهتر بگوییم افراد برای مشاغل در نظر گرفته شوند نه مشاغل برای افراد. البته این کار میسر نخواهد بود مگر اینکه شغل های مختلف تجزیه و تحلیل شوند و افراد را از نظر وضع جسمانی و تعادل روحی و اخلاقی و ضریب هوشی و غیره بررسی نموده و متناسب با این شغل انتخاب نمایند.

روابط صحیح و درست مسئولین با کارگران و احترام به احساسات و شخصیت کارگر به او آرامش خاطر می بخشد و در مسئله حفاظت این امر از مهم ترین عوامل روحی است. البته باید دانست که آرامش خاطر تنها به شرایط محیط کار بستگی ندارد بلکه شرایط زندگی بیرون کارگاه ها نیز در این زمینه تاثیر دارد می تواند موجب تغییر در رفتار کارگر و در نتیجه تکثیر سوانح گردد.

پرسنلی که جدیداً مشغول به کار می شوند با توجه به تازگی محیط نظر آنها به هر چیز تازه جلب می شوند و این امر به همراه عدم تجربع در کار می تواند حادثه آفرین باشد.

در این زمینه پرسنلی که دارای استعداد حادثه هستند یعنی در مدت زمان معینی بیشتر از دیگران دچار حادثه می شوند که علت آن را می توان ترکیب چند عامل مثلاً خودپسندی، بی قیدی و عصبی بودن در یک شخص را نام برد و برای جلوگیری از این امر سعی می شود چنین افرادی در کارهای کم خطر بکار گرفته شوند البته همانطوری که گفته شد این مسئله را در بدو استخدام باید مدنظر قرار گیرد.

2-2- شرایط فیزیولوژیکی: وضعیت بدنی و جسمانی پرسنل باید متناسب با کارشان در نظر گرفته شود. البته به این منظور نیست که افرادی که نقص عضو دارند بکار گماشته نشوند بلکه کار مزبور باید تجزیه و تحلیل گردد. اگر شخص مناسب با کار باشد مانعی ندارد در غیر این صورت هم برای خود و هم برای دیگران ممکن است حادثه ساز باشد. بدین منظور تمامی پرسنل قبل از استخدام و در فواصل متوالی باید از نظر جسمانی مانند (اندازه گیری دیدچشم، تست شنوایی و دیگر موارد) توسط پزشک تست شوند.

5-3- فعالیت های تبلیغاتی و آموزشی:

1-3- آموزش و فقدان آموزش یکی از علل عمده وقوع حوادث است. کلیه کارگاه ها با توجه به شغل های مختلف پرسنل را باید برای دوره های کوتاه مدت و بلند مدت اعزام نماید و اولویت با پرسنلی است که جدیداً در کارگاه ها استخدام می شوند. در کلاس ها باید سعی شود حوادث مختلف تجزیه و تحلیل گردد تا از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار بهره مند شوند و پرسنل را برای آموزش به دوره های کوتاه مدت و بلندمدت که این مرکز برای نیمه های اول و دوم سال تعیین می نماید رهنمون کنند.

کلاس ها باید در موارد ذیل تدریس شوند:

1. آشنا نمودن پرسنل با قوانین ایمنی با توجه به شغل های مختلف

2. آموزش عملی و تئوری طرز استفاده از وسایل ایمنی و نگهداری صحیح از آنها

3. آشنا نمودن پرسنل با مسئولیت ایمنی که در قبال شغلشان دارند

4. آشنا نمودن پرسنل با کمک های اولیه و اطفاء حریق که در موارد ضروری بتوانند اقدامات لازم را انجام دهند

5. آشنا نمودن پرسنل با بهداشت کار و ارگونومی تا بتوانند در مقابل بیماریها حفاظت های لازم را انجام دهند.

6. آشنا نمودن پرسنل با عوامل شیمیایی و فیزیکی و طریقه استفاده صحیح از وسائل حفاظتی در مقابل این عوامل

2-3- تبلیغات

1-2-3- انتشارجزوات مختلف در مورد ایمنی بوده و باید سعی بر این شود که این جزوات به طور مرتب منتشر گردد و بدینوسیله پرسنل با اخبار و اقدامات ایمنی در کارگاه ها آگاه شوند و در صورت لزوم تالبوی ایمنی تهیه شده و با نصب تصاویر و اخبار ایمنی در این تابلو تمامی پرسنل هر از چند گاهی با تجهیزات کامل ایمنی و وسیله نقلیه حضور پیدا کنند.

3-2-3- تهیه فیلم ها و به نمایش گذاشتن آنها برای کارگران و همچنین روزنامه های دیواری و نصب آن در تابلو و تشویق پرسنل به رعایت ایمنی

5-4- سازمان و تشکیلات حفاظتی:

اولین افرادی که در امر حفاظت نقش مهم و سازنده ای را ایفا می نمایند، مدیران کارگاه ها می باشند. چنانچه درباره سازمان فعالیت های حفاظتی می گویند: حفاظت از بالا شروع می شود.

مسئول مستقیم واحدها سرکارگران که در ارتباط با کارگران می باشند با اولویت دادن به ایمنی قبل از شروع به کار و در حین انجام کار سعی بر این کنند که به طور کامل تمامی کارگران لازم ایمنی را انجام دهند.

کمیته حفاظت و ایمنی: اعضاء کمیته باید تماماً از افرادی انتخاب شوند که در ارتباط نزدیک با گروه های اجرائی هستند و به جزئیات کار مهم تر از همه با روحیه کارگران آشنایی کامل داشته تا اینکه تصمیماتی که از طرف کمیته اتخاذ می گردد به راحتی قابل اجرا باشد و در چهارچوبی که برای فعالیت کمیته مشخص شده است پیشرفت گسترده و چشمگیری داشته باشد.

1. بازرسی های مکرر از کارهای اجرائی در کارگاه ها:

برای حفظ صیانت نیروی انسانی لازم است تمامی قوانین و مقررات ایمنی به طور کامل در کارگاه ها اجرا شود و همچنین کارگران به نحو احسن از لوازم ایمنی استفاده نمایند. البته این قوانین به غیر از دروسی که در کلاس های ایمنی ارائه می گردد دفترچه استاندارد ایمنی در اختیار واحدها قرار گرفته و همچنین تدابیری برای کارهای مختلف کارگاه نوشته و برای تمامی واحدها ارسال گردد که در تقبل حوادث وضع شده لازم است بازرسی مستمر از اکیپ های اجرایی صورت گیرد.

در این زمینه مسئول ایمنی کارگاه بدون اطلاع قبلی از تمامی اکیپ ها بازرسی نموده و برای تمامی این بازرسی ها گزارش تهیه و برای حسن اجرای آن پیگیری لازم را انجام دهند.

البته در بازرسی ها موارد ذیل بیشتر مدنظر باید قرار گیرد:

1. کلیه لوازم ایمنی قبل از خرید از نظر کیفیت و کارآیی بررسی شوند.

2. کلیه تجهیزات ایمنی در حین انجام کار بررسی شوند اکر کیفیت و کارآیی خودشان را از دست داده باشند از رده خارج شوند.

3. اگر کمبودی در لوازم ایمنی مشاهده گردد در گزارش قید شود تا جهت تکمیل این لوازم اقدامات لازم صورت گیرد.

4. اگر قصوری در رعایت قوانین وضع شده