پروژه¬های، سبد، پروژه¬ها، استراتژیک، پروژه،، نگرفتن

ی از مدیران موفق بنگاه های اقتصادی، صاحب نظران و کارشناسان اقتصادی و مالی منطقه مورد نظر، به شناسایی معیار¬ها و روش¬های مناسب در ارزیابی و رتبه بندی طرح¬های سرمایه گذاری بر اساس منافع مالی و استراتژیک و میزان ریسک پرداخته و با توجه به وجود اهداف مختلف و بعضاً متناقص در فرایند انتخاب پروژه نهایتاً طرح¬های رتبه بندی شده را با استفاده از متدهای پیـشرفته ریاضی از جمله مدل های تصمیم گیری گیری چند هدفه با در نظر گرفتن محدودیت¬های مدل تعیین نمود. در ادامه نیز مدل طراحی شده در یک مورد مطالعه در منطقه مورد نظر به کار گرفته می-شود تا مناسب¬ترین پروژه¬ها برای سرمایه گذاری رتبه بندی و انتخاب شوند. در نهایت مدل کاربردی طراحی شده را به عنوان یک ابزار کمی در اختیار صاحبان سرمایه علاقه مند به سرمایه گذاری در منطقه آزاد ارس قرار می¬دهیم.

2-1 اهمیت و ضرورت موضوع:
در سراسر دنیا مدیران ارشد دائما با مسائل متفاوتی مواجه اند که از آن جمله می توان به چگونگی انتخاب مناسب ترین پروژه ها از بین پروژه های مختلف در دست بررسی، یا چگونگی بهره گیری از علوم و دانش موجود برای پیش بینی شکست یا عدم شکست پروژه های تحت بررسی و به عبارت بهتر چگونگی انتخاب پروژه های تحت بررسی خود به منظور ممانعت از سوء مصرف منابع اشاره کرد.
در مفهوم کلی، پروژه می تواند به عنوان یک فعالیت بزرگ که از چند فعالیت به هم مرتبط تشکیل شده است و به وسیله سازمان های مختلف انجام می گیرد و دارای اهداف، برنامه و بودجه مشخصی است تعریف شود. یک فعالیت کوتاه مدت، اقدامی کوتاه مدت است که توسط یک سازمان انجام می پذیرد و ممکن است با فعالیت های دیگر ترکیب شود و یک پروژه را به وجود آورد (آرچی بالد، 1992) .
یکی از وظایف مهم مدیران پروژه، انتخاب پروژه ها برای اجرا در سازمان ها می باشد. انتخاب پروژه، فرایند ارزیابی منحصر بفرد پروژه و یا گروهی از پروژه ها برای اجرا می باشد. یکی از نکات مهم در فرایند انتخاب پروژه، انطباق و سازگاری پروژه با اهداف و ماموریت های استراتژیک سازمان می باشد.
هر سازمانی که برای بهبود و یا افزایش سود سرمایه گذاری می کند یک پورتفولیو سرمایه گذاری دارد. یک پورتفولیو از پروژه ها، یک گروه از پروژه هاست (شامل صدها پروژه و یا فقط تعدادی محدودی پروژه )و این پورتفولیو می تواند پروژه هایی در یک یا چند برنامه باشد که تحت رهبری و مدیریت یک سازمان انجام می شود. از سوی دیگر به ندرت پیش می آید که منابع کافی برای انجام هر پروژه ای که پیشنهاد می شود وجود داشته باشد . از این رو این پروژه ها بایستی برای منابع کمیاب که از طرف حامی مالی پروژه مشخص می شود با یکدیگر رقابت کنند به همین دلیل نیاز است تا از بین پروژه های موجود به منظور پاسخ گویی اهداف سازمان، از طرقی بهترین پروژه ها انتخاب شود. انتخاب ترکیب مناسب از پروژه های سودرآور بالقوه فعالیت های مهمی در بسیاری از سازمان ها هستند (مردیچ و منتال، 1995؛ کوپر،1993؛ مارتینو، 1995) .
اکثر شرکتها در ایجاد، حفظ و تنظیم پروژه¬ها دچار مشکل می شوند. غالباً شرکت ها پروژه هایی را انجام می دهند و از آنها حمایت می کنند که با اهداف بلند مدت و استراتژیکشان همراستایی کامل نداشته و یا کلاً با آن متضاد است. دلیل آن را می توان در نظر نگرفتن عوامل کلیدی موثر در ایجاد و تنظیم این سبد و نیز در نظر نگرفتن محدودیت های موجود درون و برون سازمانی دانست. عدم وجود فرآیند نظام مند انتخاب و حذف پروژه ها در شرکت ها و سازمان ها موجب می شود پروژه ها به صورت غیر تخصصی و سلیقه ای انتخاب شوند. در نتیجه در نظر نگرفتن توان داخلی شرکت ها هنگام انتخاب و تنظیم سبد پروژه باعث شده است شرکتها در انجام تعهدات زمانی و جریان نقدی حاکم بر شرکتها دچار مشکل شوند و قادر به تامین هزینه های جاری خود نباشند و تا مرز ورشکستگی نیز پیش روند.
مدیریت سبد پروژه فرایند تصمیم گیری پویایی را مهیا می سازد که می توان در آن ارزش ها را مورد سنجش قرار داد پروژه های سازمان را اولویت بندی کرد و در نهایت منابع محدود سازمانی را برای دستیابی به اهداف کلان سازمان به درستی بین پروژه ها تخصیص داد (بهزاد ابونیا عمران، 1387). نحوه اجرای این مدیریت پورتفولیو، بین سازمان ها متفاوت است و می تواند شامل استفاده از فرایند های صریح و تکنیک هایی برای ساده سازی باشد (کوپر و همکاران، 1998) .
با توجه به گستردگی مفاهیم و مدل های ارائه شده در موضوع انتخاب پروژه و مدیریت سبد پروژه، لیکن مدل های موجود عمدتا به صورت تئوری و کلی بوده و چندان به مرحله عملیاتی وارد نشده اند به طوریکه با توجه به تفاوت ماهیت رشته فعالیت های مختلف، اساسا ارائه یک چارچوب کلی برای همه سازمان ها از کارایی کافی برخودار نخواهد بود. همچنین در مفاهیم مدیریت سبد پروژه ها، تطابق اهداف و استراتژی های پروژه با اهداف و استراتژی های سازمان مطلبی به مراتب مهم تر از سود پروژه ها بوده است که بایستی به آن توجه ویژه ای داشت. در این تحقیق سعی بر آن است با ارائه یک چارچوب مفهومی و معرفی ابزار¬ها و تکنیک های مفید در هر مرحله، مدلی مناسب برای تسهیل در مدیریت پروژه های سرمایه گذاری برای سازمان¬های پروژه محور بدست آید. در نهایت مدل طراحی شده را در یک مورد مطالعه در منطقه آزاد ارس برای انتخاب طرح سرمایه گذاری بهینه به کار می¬گیریم.

3-1 پرسش های اصلی:
یک چارچوب مناسب برای کمک به سرمایه گذاران در منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس برای انتخاب مناسب ترین پروژه-های سرمایه ای جهت تخصیص منابع مالی کمیاب دارای چه ویژگی هایی است؟
فرآیند انتخاب پروژه¬ در چارچوب مورد نظر شامل چه مراحلی است؟
ابزارها و تکنیک های رایج مورد استفاده در هر مرحله از چارچوب مورد نظر چیست؟
در چارچوب مورد نظر چگونه می توان منابع مالی را در جهت اهداف استراتژیک بصورت بهینه تخصیص داد؟

4-1 پرسش های فرعی:
رتبه بندی پروژه های سرمایه گذاری در مورد مطالعه در منطقه آزاد ارس به چه صورت می باشد؟
مناسب ترین شاخص¬ها و معیارها در ارزیابی پروژه¬ها در چارچوب مورد نظر کدام است؟

5-1 هدف های تحقیق یا نتایج مورد انتظار:
اهداف تحقیق را می توان بدین شکل بیان نمود:
شناسایی عوامل مؤثر در انتخاب پروژه های سرمایه¬گذاری در منطقه انتخاب شده
شناسایی مراحل انتخاب ترکیب پروژه¬ها در منطقه انتخاب شده
شناسایی ابزارها و تکنیک های دقیق و رایج، برای استفاده در فرآیند انتخاب پروژه
شناسایی مهم ترین معیارها و زیر معیارهای تصمیم گیری مالی، استراتژیک و ریسک و تعیین میزان اهمیت آن ها با استفاده از ابزار های مناسب
رتبه بندی پروژه های سرمایه گذاری بر اساس میزان ارزش و حداکثر سازی منافع مالی و استراتژیک در سازمان
شناسایی و رتبه¬بندی ریسک در هر یک از پروژه¬های سرمایه¬¬گذاری و رتبه¬بندی پروژه ها بر اساس میزان مخاطره و کمینه سازی ریسک پروژه¬های انتخابی
ارائه چهارچوبی مفهومی جهت کمک به سرمایه گذاران در منطقه مورد نظر برای انتخاب مناسب ترین پروژه¬های سرمایه ای و تخصیص منابع مالی کمیاب
پیاده سازی مدل طراحی شده در یک مورد مطالعه در منطقه انتخاب شده

6-1 نوع تحقیق:
هر چند که این تحقیق به دنبال ارائه مدلی جامع برای کمک به تصمیم گیرندگان و سرمایه گذاران در منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس برای انتخاب پروژه¬های بهینه می¬باشد با این وجود نتایج این تحقیق با بومی سازی شاخص¬های، وزن شاخص¬ها و استفاده از ابزار و روش¬های همخوان با چارچوب طراحی شده قابل استفاده در موارد دیگر نیز می-باشد بنابراین تحقیق مورد نظر از جنبه هدف توسعه ای و از جنبه نتیجه یک تحقیق کاربردی محسوب می¬گردد.

7-1 قلمرو مکانی ، زمانی و نمونه و جامعه تحقیق:
داده های این پژوهش از سازمان معاونت اقتصادی و سرمایه گذاری منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس واقع در شمال غرب ایران در نقطه صفر مرزی و در مجاورت با کشورهای ارمنستان، آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان که در سال 1392 اقدام به شناسایی فرصت های سرمایه گذاری منطقه در حوزه مد نظر خود نموده است به دست آمده است. همچنین با توجه به نوع و ماهیت تحقیق نیازی به استفاده از نمونه گیری در این تحقیق نمی¬باشد و فرآیند طراحی شده در یک نمونه که اطلاعات مورد نیاز آن در بانک اطلاعاتی سازمان معاونت اقتصادی و سرمایه گذاری منطقه ارس موجود می¬باشد پیاده شده است.

8-1 روش کلی و چارچوب کلان نظری تحقیق:


9-1 روشهای گردآوری داده ها و ابزار مورد استفاده برای آن و تحلیل داده ها:
داده های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و استفاده از مستندات موجود در سازمان سرمایه¬گذاری منطقه آزاد ارس و نیز استفاده از پرسشنامه برای نظر خواهی از کارشناسان و خبرگان فعال در زمینه ارزیابی اقتصادی جمع آوری خواهد شد. همچنین برای تحلیل داده¬های به دست آمده از نرم افزار ¬های SPSS، Expert Choice، EXCEL، LINGO و دیگر نرم افزار های تحقیق در عملیات استفاده خواهد شد. در موارد استفاده از پرسشنامه نیز روایی و پایایی نتایج، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
10-1 نوآوری تحقیق:
روش¬¬های ارائه شده در زمینه انتخاب پروژه و مدیریت سبد پروژه از یک چک لیست ساده تا الگوریتم¬های فراابتکاری متغییر می¬باشد. با این حال با توجه به گستردگی مفاهیم و مدل های ارائه شده، لیکن مدل های موجود عمدتا به صورت تئوری و کلی بوده و چندان به مرحله عملیاتی وارد نشده اند به طوریکه با توجه به تفاوت ماهیت رشته فعالیت های مختلف، اساسا ارائه یک چارچوب کلی برای همه سازمان ها از کارایی کافی برخودار نخواهد بود. همچنین در مفاهیم مدیریت سبد پروژه¬ها، تطابق اهداف و استراتژی های پروژه با اهداف و استراتژی های سازمان مطلبی به مراتب مهم تر از سود پروژه¬ها بوده است که بایستی به آن توجه ویژه¬ای داشت. از طرفی همواره ریسک و عدم قطعیت موجب به خطر افتادن منابع و سلامت پروژه¬های انتخابی می¬گردد. بنابراین در فرآیند انتخاب پروژه به علت پیچیدگی کار گاها یک یا چند هدف نادیده گرفته می¬شود. همچنین بین عوامل مذکور تضاد دیده می¬شود و بهبود یک هدف موجب کاهش هدف دیگر می¬شود. در این تحقیق با ارائه یک چارچوب مفهومی و معرفی ابزار¬ها و تکنیک های مفید در هر مرحله، مدلی مناسب برای تسهیل در مدیریت پروژه¬های سرمایه گذاری برای سازمان¬های پروژه محور پیشنهاد شده است تا علاوه بر بیشینه سازی منافع مادی و تطابق استراتژیک، ریسک پروژه¬های انتخابی نیز به صورت همزمان کمینه گردد و یا آستانه تحمل ریسک سازمان در فرآیند انتخاب پروژه در نظر گرفته شود. بنابراین جنبه نوآوری مدل مورد نظر، توجه همزمان به سه بعد سودآوری، تطابق استراتژیک و میزان ریسـک پروژه¬های سـرمایه گذاری می¬باشد. همچنین در انتخاب شاخص¬های ارزیابی پروژه¬ها به لحاظ جنبه¬های ذکر شده جامعیت بیشتری نسبت به تحقیقات دیگر وجود دارد. تنوع و ترکیب ابزارهای بهینه سازی(تحقیق در عملیات) مورد استفاد در این تحقیق نیز به صورت یک جنبه نوآوری دیگر می¬تواند در نظر گرفته شود.
11-1 محدودیت و مشکلات تحقیق:
همانند هر تحقیق دیگری این پژوهش نیز بدور از محدودیت نبوده است. از جمله این محدودیت¬ها می¬توان به گستردگی بحث مورد نظر اشاره کرد که به قدرت و جرات می¬توان گفت که جنبه¬های مختلف این تحقیق از جمله ابزارهای مورد استفاده، شاخص¬های مورد استفاده، فرآیند¬های مورد استفاده و … خود یک تحقیق کامل دیگر را می¬طلبد تا بتوان به عمق مطالب مورد نظر پی برد. بنابراین این مورد محدودیت زمانی را برای محقق به وجود آورده است. محدودیت دیگر محدودیت دسترسی به بعضی از اطلاعات خاص در رابطه با پروژه¬های مورد مطالعه می¬باشد. با توجه به فرآیند طراحی شده اطلاعات پروژه¬¬های سرمایه گذاری باید در موارد مشخص شده به صورت کامل وجود داشته باشد تا قابلیت مقایسه بین آن-ها وجود داشته باشد. در مواردی که این مورد دیده نمی¬شد. سعی شد اطلاعات مورد نظر با کمک خبرگان تخمین زده شود و یا پروژه وارد فرآیند مقایسه نگردد. همچنین در مرحله نهایی انتخاب پروژه و تخصیص منابع با توجه به وجود اهداف چند گانه نیاز به تعیین اولویت اهداف برای تبدیل مدل چند هدفه به یک مدل تک هدفه وجود دارد که با توجه به عدم امکان تعامل با خبرگان در این زمینه و پیچیدگی¬های خاص روش های چند هدفه مجبور به استفاده از روش معیار جامع شدیم. این روش تنها روشی است که نیاز به اطلاعات گیری از تصمیم گیرندگان ندارد.
12-1 نقشه راه:
بعد از گردآوری داده های مورد نیاز نوشتن پایان نامه شروع می شود. ابتدا در فصل دوم پیشینه و ادبیات تحقیق آورده می شود. در فصل سوم به معرفی مدل مورد نظر تحقیق می¬پردازیم و فرآیند گام به گام مورد نظر برای انجام تحقیق تشریح می¬گردد. در این فصل شاخص¬های تحقیق شناسایی و ابزار¬های مورد نظر برای تصمیم گیری نیز انتخاب می¬گردد. در فصل چهارم مدل طراحی شده در یک مورد مطالعه به کار گرفته می¬شود و داده¬های تحقیق با توجه به فرآیند طراحی شده به صورت گام به گام مورد تجزیه و تحلیل قرار می¬گیرد. به سوالات مطرح شده در فصل اول در این فصل پاسخ داده می¬شود. در فصل آخر یعنی فصل پنجم یک جمع بندی از نتایج تحقیق صورت می¬گیرد و پیشنهاداتی در رابطه با تحقیقات آتی داده می¬شود.

شکل 2-1 نقشه راه پژوهش
13-1 شرح واژه ها و اصطلاحات