منبع پایان نامه درباره دفاع مقدس، داستان جنگ، سفرنامه ها، احمد محمود

دانلود پایان نامه

زندگی شخص که معمولاً همه مراحل زندگی از کودکی تا نوجوانی و جوانی و زمان نگارش زندگی نامه را در بر می گیرد، زندگی نامه را گاه خود نویسنده درباره خود می نویسد که به آن اتوبیوگرافی یا زندگی نامه ی خود نگاشته یا خویشتن نگاری می گویند و گاه دیگری درباره کسی می نویسد که بیوگرافی یا زندگی نامه ی دیگر نگاشته گفته می شود، خاطره اما کوتاه تر از زندگی نامه است، پس خاطره را زیر مجموعه زندگی نامه می توان دانست اما زندگی نامه مجموعه خاطرات و حوادث زندگی است و خاطره یکی از وقایع زندگی، در زندگی نامه گاه مسائل عادی و معمولی هم مطرح می شود اما خاطره نقطه های برجسته ی زندگی است که در خاطره مانده است و تبدیل به خاطره شده است.
1-2-17- تفاوت خاطره و گزارش
گزارش، بازگویی یا بازنویسی واقعه، رفتار وافکار دیگران است، در گزارش، گزارشگر به مخاطب و دریافت کننده ی گزارش می اندیشد اما خاطره متعلق به گذشته است، ولی گزارش می تواند مربوط به چیزی باشد که هنوز هم امتداد دارد مانند گزارش کنفرانس ها یا مسابقات.
1-2-18- تفاوت خاطره و تاریخ
خاطره و تاریخ نگاری هم در هدف، هم در شکل، هم در موضوع و هم در ساختار متفاوتند، معمولاً خاطره، بازگویی یا بازنویسی نقطه های برجسته و ماندگار در خاطر است اما در تاریخ همه چیز نگاشته می شود، خاطره متعلق به گذشته ای است که ما بوده ایم یا افراد هم زمان بوده اند و گزارش کرده اند اما تاریخ نگاری به زمان های بسیار دور هم می تواند تعلق بگیرد، نفس تاریخ نگاری در قلمرو ادبیات قرار نمی گیرد اما خاطره به سبب عاطفی و احساسی بودن از خانواده مقوله های ادبی است و … با همه این تفاوت ها خاطرات قطعاتی از تاریخ محسوب می شوند و بعدها مورد بهره گیری تاریخ نگاران قرار می گیرند.
1-2-19- تفاوت خاطره و سفرنامه
سفرنامه ها، روایت و گزارش سفر انسان است، هدف از سفرنامه نویسی با هدف خاطره نگاری متفاوت است، مشترکات ادبی، عاطفی و احساسی و روایی سفرنامه ها باعث شده است که آن ها را از پیوستاری های خاطره نگاری بدانند.
1-2-20- تفاوت خاطره و یادداشت روزانه
یادداشت های روزانه وقایع عادی و معمولی را نیز در بر می گیرد اما خاطرات وقایع برجسته و مانا هستند.
1-2-21- وصیت نامه نویسی در ادبیات دفاع مقدس
وصیت نامه :
“وصیت نامه اندرز نامه یا ورقه ای است دال بر سفارش هایی که شخص به وصی خود می کند که پس از مرگش اعمال منظور را انجام دهد و اموال او را طبق دستور وی تقسیم نمایند یا به مصرف برسانند.” (معین، 1384: 471)
وصیت نامه های دفاع مقدس:
آن چه از وصیت نامه های دفاع مقدس به ثبت رسیده است وصیت نامه شهدا است که به مواضع شهدا درباره مسائل اعتقادی، سیاسی و اجتماعی تکیه دارد و مطالبی دال بر تقسیم اموال و دارایی و آن چه در شرع به آن توصیه شده بخش بسیار جزیی از این وصیت نامه ها را تشکیل می دهد، شهدا وصیت نامه خود را جایگاه مناسبی برای انتقال پیام و اعتقادات خود دانسته وتوصیه های سیاسی، اجتماعی و … خود را از این طریق به مخاطبان منتقل نموده اند و اکثریت شهدا چنان چه اموالی داشتند، اموال و دارایی خود را نیز غالباً در وصیت نامه ای جداگانه تعیین تکلیف نموده اند.
نمونه هایی از وصیت نامه های شهدا در ذیل این مطلب آورده می شود تا با شیوه نوشتاری آن ها آشنایی بیشتری حاصل شود، نکته قابل توجه دیگری که در اکثر وصیت نامه های شهدا جنگ هشت ساله به چشم می خورد پرداختن به موضوعات شهید و شهادت در آن ها به عنوان اصلی ترین تم این وصیت نامه هاست بخش های کوتاهی از چند وصیت نامه از شهدای هشت سال دفاع مقدس:
– از خداوند مسئلت دارم که اجر جهادم را جز با شهادت به چیز دیگر قبول نفرماید.
“وصیت نامه شهید حیدر علی چوپانی”
– شهادت نقطه اوج است و آرزوی مسلمانان است، شهادت کلمه رفیع انسانیت است.
“وصیت نامه شهید عباس اسدالهی”
1-2-22- ادبیات نمایشی دفاع مقدس (نمایشنامه نویسی ادبیات دفاع مقدس)
واقعه دفاع مقدس به خاطر وسعت، گستره و فرهنگ نوین و تعریف جدیدی که از انسان ارائه می دهد مضمونی مهم برای احیا و رشد ادبیات دراماتیک به شمار می رود بسیاری از صاحب نظران ادبیات دفاع مقدس در یک تقسیم بندی نمایشنامه نویسان دفاع مقدس را به چند دسته تقسیم کرده اند:
الف- نمایشنامه نویسان نسل انقلاب، که فرصتی برای فراگیری و آموزش درام نویسی به شکل جامع و مناسب اش پیدا نکرده اند و به درک درستی از تکنیک نرسیده اند و فقط از روی دل سوختگی و احساس مسئولیت خود در ثبت ارزش های دفاع مقدس به نمایش نامه نویسی روی آورده اند.
ب- نمایشنامه نویسانی که هم دلسوخته اند و هم تکنیک را می دانند اما متاسفانه این دسته از نمایشنامه نویسان در اقلیت قرار دارند و تعداد زیادی در این دسته قرار نمی گیرند.
ج- نمایشنامه نویسانی که با ارزش های دفاع مقدس و تعریف دفاع و جنگ و بعضاً انقلاب مشکل داشته و دارند و از این رو، روزه سکوت اختیار کرده اند.
1-2-23- داستان نویسی در ادبیات دفاع مقدس
ادبیات داستانی جنگ تغییرات مضمونی گوناگونی را در طول سال های سپری شده از ابتدا تاکنون گذرانده است، اما این تغییرات را می شود به طور کلی در دو دوره مختلف مورد بررسی و نقد قرار داد و با ویژگی های آثار هر یک از این دوره ها آشنا شد.
دوره اول:
در دوره نخست، بیان خاطرات رزم و چگونگی به شهادت رسیدن همرزمان وتجربه های شرکت در جنگ، هم چنین حفظ و دفاع از ارزش ها و ایثارگری ها و شهادت و اسار
ت و هم چنین مسئله جانبازان از مضامین اصلی داستان هاست، پرداختن به مسائل جنگ زدگان جامعه و نگاه منفی به جنگ نیز کمتر دیده می شود.
درون مایه های آثار این دوره از سه نگاه غالب به موضوع جنگ مطرح است:
1- در دسته ای از داستان ها بیان رشادت رزمندگان و دفاع از میهن، آرمان شهادت و ایثار، در روایت های داستانی و واقع گرا مطرح می شود، توکل و از خود گذشتگی برای رسیدن به پیروزی از مضامین دیگر این داستان هاست، در هر کدام از این داستان ها بخشی از جامعه ایرانی مطرح می شود که با مسئله دفاع از میهن روبروست در واقع شخصیت های هر کدام از داستان ها به گونه ای نماینده بخشی از جامعه ایرانی که نماینده قریب به اتفاق جامعه می تواند باشد – است که ایثار، عشق، ایمان و ارادت به رزمندگان عرصه دفاع مقدس را در قالب روایت های داستانی به تصویر می کشند.
2- در نگاه دسته دیگری از داستان ها گاه ترسیم چهره ای خشن و ویران گر از جنگ در عین تاکید بر فضیلت دفاع و بیان رنج و حرمان قربانیان جنگ و انتقاد از جامعه ی در حال تحول انقلابی مطرح است.
3- در دسته سوم هم با نگاهی منفی به جنگ می نگرند، به هم ریختگی اوضاع اداری، شعار زدگی و بی تفاوتی قشر مرفه توصیف می شود، نگاه این داستان ها به جنگ انتقادی است، نویسندگان این گونه داستان ها دلیلی برای آغاز و انجام جنگ نمی بینند اما با تمام این اوصاف نباید از نظر دور داشت که هر چند بسیاری از پیامدهای جنگ از دید آن ها به سخره گرفته می شود از سوی دیگر در موارد بسیار از رشادت ها، از جان گذشتگی ها و اعتقادات رزمندگان و شور و شوق رزمندگان به همان اندازه ای که بوده است با احترام و تمجید یاد می شود.
دوره دوم:
در دوره دوم یعنی پس از جنگ، شرح رویارویی رزمندگان با دنیایی تازه مطرح است اما مضامین این دوره از تعداد زیادی برخوردار است که به تعدادی از مهم ترین و اصلی ترین آنها اشاره می کنیم:
1- پرداختن به مسئله انسان در جنگ و انسان برآمده از جنگ در این داستان ها به وفور دیده می شود.
2- انتقاد از فراموشی ارزش ها با بیانی نوستالژیک نیز از مضامین دیگر داستان های این دوره به شمار می رود که با گذشت زمان، وسعت و دامنه فزون تری پیدا می کند و با انواع صحنه پردازی ها و شگردهای ادبی استمرار می یابد.
3- شرح زندگی جانبازان و آسیب دیدگان از جنگ و القای این مضمون که آگاهی از چرایی جنگ می تواند از اندوه و رنج آسیب دیدگان از آن بکاهد.
4- ترسیم چهره ای رئالیستی از جنگ، عرضه تفاسیر جامعه شناختی – فلسفی از جنگ و ارائه نگاهی خاص به آن و اهمیت دادن به عشق و تغزل به اندازه رزم و حماسه.
5- بی پروایی در ذکر تردیدهای آدم ها، در عین حضور آن ها در عرصه نبرد و شخصیت پردازی به جای قهرمان پردازی.
6- بیان مشکلات زیستی و فرهنگی کسانی که آواره شده اند.
7- ترسیم برش هایی از حالات روانی انسان ها یا به تعبیر دیگر روایت ژرف تاثیرات روحی راوی یا شخصیت دیگری از داستان که نویسنده از طریق این برش ها و کاوش در لایه های پنهان روح و ذهن یکی از شخصیت های داستان می کوشد ابعاد و تاثیرات روحی و روانی جنگ را باز نماید.
8- بیان مضامین انسانی، این که جنگ از هر دو سوی نبرد قربانی می گیرد، قربانی ها سرانجام سرنوشتی یکسان دارند و مرزی بین دشمن و خودی وجود ندارد، مرزی بین انسان ها نیست و یکی بودنشان فارغ از ملیت و زبان و … مهم است، این که انتقام خواهی عارضه جنگ است ومنشأ آن بی رحمی جنگ و عدم تمایز بین خودی و غیر خودی است، در برخی از داستان ها انسان در واقع با جنگ می جنگد.
9- غلبه حس زندگی بر تسلیم شدن در برابر مرگ
اما نکات دیگری که در ادبیات دفاع مقدس و در شاخه داستان نویسی آن قابل توجه است کم نیستند، آن چه داستان جنگ را به تعادل می رساند نگاه انسانی به جنگ است جنگی که دوسویه دارد، جنگی که زندگی، دوستی و عشق که واقعیت های انکار ناپذیر آن است در کنار تلخی و خشونت جنگ حضور دارد، نادیده گرفتن هر یک از این دو سویه تصویر واقعی جنگ را از خود واقعیتش دور می کند. برخی از داستان های جنگ درباره ی ایثار، عشق، شهادت، ایمان و دوستی و حماسه بود و از سوی دیگر داستان های تلخ، اندوه بار و خشونت آمیز، راوی جنبه های دیگری از احساسات انسان است. برخی از نویسندگان دوره دوم اغلب با نگاهی تراژیک و متفاوت با نگاه معمول می کوشند تا مخاطب را نسبت به خشونت ذاتی جنگ آگاه کنند در این داستان ها از صحنه های مربوط به جبهه های نبرد و رویارویی با دشمن اثر زیادی یافت نمی شود و بیشتر حوادث در حاشیه جنگ و یا در دوران پس از جنگ شکل می گیرد موضوعاتی که آن قدر تکان دهنده و تاثیر گذار است که تا مدت ها در ذهن خواننده می ماند.
موضوعاتی که در پاره ای مواقع پرداخت ناتورالیستی دارد و درماندگی آدم ها را نشان می دهد در این آثار با خرده تفکرهایی درباره تلخی و بی مهری آدم هایی روبرو هستیم که یاران دیروز را از یاد برده اند و یا با خانواده هایی مواجه هستیم که جنگ بنیان آن ها را ویران ساخته است.
برخی از داستان های مطرح ادبیات دفاع مقدس عبارتند از:
1- ضریح چشم های تو، نوشته سید مهدی شجاعی
2- نخل های بی سر، نوشته قاسم علی فراست
3- زمین سوخته، نوشته احمد محمود
4- باغ بلور، نوشته محسن مخملباف
5- من قاتل پسرتان هستم، نوشته احمد دهقان
1-2-24- آسیب شناسی داستان دفاع مقدس
به زعم بسیاری از صاحب نظران چون ابراهیم حسن بیگی وقتی صحبت از کم و کیف ادبیات دفاع مقدس پیش می آید نبای
د نسبت جامعه و ادبیات را با دفاع مقدس نادیده گرفت وی در این خصوص تاکید دارد: “شکی نیست که دفاع محض نبود، جنگی صرفاً برای آزاد سازی مناطق اشغال شده محسوب نمی شد بلکه به اعتراف کسانی که آن روزها را درک کرده اند و یا در این دفاع بزرگ نقش داشتند هشت سال دفاع مقدس ما یک حماسه بزرگ فرهنگی بود، فرهنگی برخاسته از یک ایدئولوژی ، یک باور عمیق دینی، یک دین خواهی تاریخی و یک حماسه باشکوه که لحظه لحظه ی آن آمیخته با آرمان خواهی یک ملت انقلابی بود، هشت سال دفاع مقدس ما یک رویداد کوچک و زودگذر و ناپایدار نبود لذا اگر قرار است بخشی از پایداری آن را در ادبیات و هنر جستجو کنیم باید رابطه ظرف مظروف و نسبت آن ها را با هم در نظر بگیریم.”
جمعی از صاحب نظران و نویسندگان حوزه ادبیات دفاع مقدس هم بر این باورند که هشت سال دفاع مقدس آن چنان که شایسته است نتوانسته بر جامعه ادبی، فرهنگی، سیاسی و … ما تاثیر گذار باشد به طور مثال محمد جواد جزینی طی مطلبی که نوشته معتقد است که از سال های نخست جنگ افراد سعی کردند در این زمینه رمان و داستان بنویسند اما به دلیل مسائل سیاسی جنگ و سال های پس از آن حتی پس از قطعنامه، در این وادی آثار تحلیلی پدید نیامد و بیشتر این گونه آثار جنبه تبلیغی داشت، جزینی می گوید: “ادبیات تبلیغی دفاع مقدس در خدمت منافع ملی تلاش می کرد مردم را به مقاومت تشویق و به دفاع از ارزش ها تهییج کند.” او بر این باور است که به دلیل جریان های سیاسی برخ از نویسندگان هرگز در این حیطه وارد نشدند چرا که تاریخ فرهنگی و هنری و خاطرات جنگ به دوش کسانی بود که خود از جنگ برمی گشتند، آن ها همان قدر که در جنگ تازه کار بودند در ادبیات هم تازه کار بودند ولی در طی این سال ها به پختگی قابل توجهی رسیدند وی می گوید ادبیات واقعی جنگ، دو دهه بعداز جنگ نوشته می شود و از این رو ادبیات جنگ دردوران ناب جنگ نوشته نمی شود، وی امیدوار است تا آثار پخته تری در این حوزه نوشته شود.
در زمان جنگ تحمیلی آن چه بود یک جریان یک سویه و هدفمند بود که به جنگ و دفاع از خاک و وطن ختم می شد و کمتر کسی بود که در پی خلق ادبیات ناب مقدس و پی ریزی ساختار و بن مایه های مستحکم و ادبیات جنگ باشد، اما در دوره کنونی از ادبیات داستانی دفاع مقدس بیش از هر زمان توقع می رود، داستان دفاع مقدس می بایست ضمن ترسیم چهره حقیقی جنگ، محملی برای طرح اندیشه ها و تجارب ناب باشد و بتواند با ساختاری محکم طرحی نو در اندازد و مضامین بدیع را مطرح سازد.
در ادبیات جهان در دوره معاصر حتی داستان های جنگی نیز از ساختار و مضامین قوام یافته ای برخوردار هستند در این گونه آثار نویسندگان می توانند حتی به طرح مسائل فلسفی و اجتماعی بپردازند آن ها می توانند چون یک جامعه شناس تمام عیار ظاهر شوند و به موشکافی مسائل و رویدادهای اجتماعی دوران جنگ بپردازند، نویسنده داستان جنگ حتی می تواند در نقش یک روانشناس به میدان بیاید و به دنیای درون شخصیت های داستانی رسوخ کند و عملاً به روانکاوی شخصیت های مختلف بپردازد.
داستان دفاع مقدس به سرعت آغاز شد و به سرعت به تولید انبوه در ایران رسید، تولید انبوه آثار داستانی با ساختاری ضعیف باعث شد تحلیل گران و مخاطبان این گونه آثار داستان دفاع مقدس را چندان جدی نگیرند و رفته رفته شرایط فراموشی ژانر یاد شده فراهم شود

مطلب مرتبط با این موضوع :  رفتار پرخاشگرانه، مقطع متوسطه، انسجام خانواده، انسجام خانوادگی

دیدگاهتان را بنویسید