بولین، شهرک‌های، یاسوج، لایه‌های، مکان­یابی، کهگیلویه

4-11 ارایه شده است.

 

نقشه 4-11: فازی شیب استان کهگیلویه و بویراحمد

 

4-3-2- نقشه فازی راه‌های ارتباطی

نقشه 4-12 فازی راه‌های ارتباطی استان را نشان داده است.

نقشه 4-12: فازی راه‌های ارتباطی استان کهگیلویه و بویراحمد

 

 

4-3-3- نقشه فازی فاصله از آب­های سطحی

در نقشه 4-13 نقشه فازی فاصله از آب های سطحی ارایه شده است.

نقشه 4-13: فازی آب­های سطحی استان کهگیلویه و بویراحمد

 

4-3-4- نقشه فازی فاصله از مناطق مسکونی

درنقشه 4-14 فاصله از مناطق مسکونی ارایه شده است.

نقشه 4-14 :فازی مناطق مسکونی استان کهگیلویه و بویراحمد

 

4-3-5- نقشه فازی کاربری اراضی

در نقشه4-15 فازی کاربری اراضی ارایه شده است.

نقشه 4-15: فازی کاربری اراضی استان کهگیلویه و بویراحمد

4-4- وزن­ دهی معیارها

برای پنج معیار شیب، راه‌های ارتباطی، آبراه‌ها، مناطق مسکونی و کاربری اراضی وزن­ دهی زوجی انجام گرفت که نتایح حاصل از جمع هندسی آن‌ها در جدول 4-1 ارایه شده است. آبراه‌ها و مناطق مسکونی بیشترین وزن و معیارهای شیب و کاربری اراضی کم‌ترین وزن را به خود اختصاص دادند.

جدول 4-1: معیارهای وزن دهی شده

معیار وزن نهایی
فاصله از آبراه­ها 301/0
فاصله از مناطق مسکونی 198/0
فاصله از راه­های ارتباطی 186/0
کاربری اراضی 162/0
شیب 153/0

 

4-5- رویهم­­ گذاری لایه‌های اطلاعاتی با روش ترکیب وزنی خطی (WLC)

با استفاده از روش ترکیب وزنی خطی لایه‌های استاندارد­ شده از طریق منطق بولین که برای معیارهای محدودیت که لایه‌های گسل، مناطق حفاظت ­شده و مسیل استاندارد ­سازی گردید و لایه‌های عامل که شامل شیب، کاربری اراضی، راه‌های ارتباطی، آبراه‌ها و مناطق مسکونی با استفاده از منطق فازی استاندارد­ سازی گردید ترکیب و نقشه مطلوبیت تهیه شد. نقشه تهیه شده به چهار طبقه نامناسب (0-25/0 )، طبقه با مطلوبیت ضعیف(25/0 تا 50/0)، منطقه با مطلوبیت متوسط (50/0 تا 75/0) و مناطق با مطلوبیت خوب (75/0تا 1) تقسیم گردید. در نقشه 4-16 مطوبیت مناطق جهت استقرار صنایع ارایه شده است.

 

نقشه 4-16: مطلوبیت استقرار صنایع بر اساس روش ترکیب وزنی خطی

4-6- وضعیت مطلوبیت شهرک‌های صنعتی استان

با استفاده از نتایج حاصل از همپوشانی لایه‌های اطلاعاتی حاصل از بولین و ترکیب وزنی خطی مطلوبیت صنایع مستقر در استان کهگیلویه و بویراحمد بررسی گردید. نتایج نقشه نهایی حاصل از همپوشانی بولین نشان می‌دهد که هیچ کدام از شهرک‌های صنعتی در مکان‌های مناسب قرار نگرفته‌اند. نقشه 4-17 موقعیت شهرک‌های صنعتی و مکان‌های مناسب را نشان می‌دهد. جدول4-2 به تفکیک معیارهای استاندارد ­شده با استفاده از منطق بولین و شهرک های صنعتی مستقر را ارایه کرده است.

 

4-17: نقشه موقیعت شهرک‌ها و مطلوبیت مکانی آنها در محدوده مورد مطالعه

 

جدول 4-2: نقشه های بولین و شهرک های صنعتی به تفکیک

مسیل مناطق

حفاظت­

شده

گسل‌ها کاربری  اراضی فاصله

 از

راه‌های

 ارتباطی

فاصله

 ­ از­

جوامع    انسانی

فاصله

  از

آب‌های

سطحی

        شیب معیارها
شهرک ها
نامناسب مناسب مناسب نامناسب نامناسب نامناسب مناسب مناسب یاسوج 1
مناسب مناسب مناسب نامناسب نامناسب مناسب مناسب مناسب یاسوج2
مناسب مناسب نامناسب نامناسب نامناسب مناسب مناسب مناسب یاسوج 3
مناسب مناسب مناسب مناسب نامناسب مناسب نامناسب مناسب یاسوج4
مناسب مناسب مناسب مناسب نامناسب نامناسب مناسب مناسب دهدشت
مناسب مناسب مناسب مناسب نامناسب مناسب نامناسب مناسب گچساران
مناسب مناسب مناسب مناسب نامناسب مناسب مناسب نامناسب لیکک
مناسب مناسب مناسب مناسب نامناسب مناسب مناسب مناسب خان احمد

نتایج حاصل از روش ترکیب وزنی خطی بیانگر عدم مکان­یابی مناسب شهرک‌های صنعتی مستقر می‌باشد. به­ طوری که شهرک‌های یاسوج 1 و یاسوج 3 در مناطق نامناسب و شهرک‌های یاسوج 4، گچساران و لیکک در مناطق با مطلوبیت ضعیف و شهرک‌های دهدشت، خان احمد و یاسوج 2 در مناطق متوسط قرار گرفته‌اند و هیچ کدام یک از شهرک­های صنعتی در مناطق با مطلوببیت بالا قرار نگرفته است. جدول 4-3 میزان درصد مطلوبیت مناطق را ارایه کرده است. همانطور که مشخص است 5/5 درصد از وسعت منطقه از مطلوبیت بالایی برخوردار است که در قسمت های جنوبی منطقه واقع شده است.

 

نقشه 4-18: مطلوبیت استقرار صنایع بر اساس روش ترکیب وزنی خطی

 

 

 

جدول 4-3: طبقه­بندی مطلوبیت مناطق بر اساس روش ترکیب وزنی خطی

مطلوبیت مناطق درصد
مناطق نامناسب 1/20
مناطق با مطلوبیت ضعیف 3/32
مناطق با مطلوبیت متوسط 1/42
مناطق با مطلوبیت بالا 5/5
   

جدول 4-4: ارزشیابی تناسب مکانی شهرک­های صنعتی با استفاده از منطق بولین و WLC

WLC بولین شهرک صنعتی
نامناسب نامناسب (50 درصد) یاسوج 1
متوسط نامناسب (5/12 درصد) یاسوج 2
نامناسب نامناسب (5/37 درصد) یاسوج 3
ضعیف نامناسب (25 درصد) یاسوج 4
متوسط نامناسب (25 درصد) دهدشت
ضعیف نامناسب (25 درصد) گچساران
ضعیف نامناسب (25 درصد) لیکک
متوسط نامناسب (5/12 درصد) خان احمد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم

نتیجه­گیری

 و پیشنهادات

 

 

 

5-1- ارزیابی معیارها

پیراسنجه­های مورد بررسی در انتخاب مکان‌های استقرار صنایع متنوع و پیچیده‌اند. با توجه به تاکید بر معیارهای زیست ­محیطی در این مطالعه بیشتر معیارهای زیست­ محیطی انتخاب گردیده است. از طرفی افزایش معیارها میزان اثر ­دهی مطلوب معیارها را کاهش می‌دهد، بنابراین تعداد هشت معیار که سه معیار محدودیت و 5 معیار عامل بود، انتخاب گردید. این معیارها از طریق بررسی ضوابط و دستورالعمل‌ها، مطالعه کارهای مشابه انجام گرفته و بررسی شرایط منطقه از نظر معیارهای مختلف تعیین گردیدند. از جمله مطالعات مشابه می توان به پژوهش های رئیسی و همکاران (1388)، شاد و همکاران (1388) و فرقانی و همکاران (1386) اشاره نمود.

 

5-2- استاندارد ­سازی معیارها

برای انجام عملیات مکان­یابی نیاز به استاندارد­ سازی لایه‌های اطلاعاتی می‌باشد، چرا که کلیه لایه‌ها باید به مقیاسی تبدیل گردد که با استفاده از قواعد تصمیم­ گیری قابلیت ادغام داشته باشند. برای استاندارد ­سازی از دو منطق بولین و فازی استفاده می‌گردد. در منطق بولین صرفا در دست داشتن یک مقدار آستانه کافیست که خارج از آن مقدار آستانه زمین‌های غیر قابل ­استفاده و داخل آن زمین‌های قابل ­استفاده قرار می‌گیرد.

یکی از روش‌های استفاده در این مطالعه رویهم ­گذاری و تلفیق معیارها با استفاده از منطق بولین و عملگر اشتراک بود. در روش بولین به دلیل محدود ­بودن انتخاب‌ها و دامنه مقادیر معیارها در فرآیند مکان­یابی انعطاف ­پذیری مناسبی وجود ندارد و واحدهایی که از لحاظ یکی از شاخص‌ها تا حدودی نامناسب باشد شانس خود را به ­کلی از دست می‌دهد (محمودی، 2007). در روش بولین اهمیت لایه‌ها نسبت به یکدیگر لحاظ نمی‌شود و تمامی آن‌ها اهمیت یکسانی دارند از این جهت به علت سادگی عملیات و سهولت کاربرد مورد توجه است (سعدی مسگری و همکاران، 1385). از ویژگی اصلی این روش عدم پذیرش هیچ ­گونه مخاطره می‌باشد (Delgado et al., 2008). با توجه به اینکه در این روش بهترین و ایده ­آلترین شرایط انتخاب می‌شود، بنابراین نتایج حاصله دارای اطمینان بیشتری می‌باشند. بنابراین، درصد اطمینان در این روش، زیاد است . البته در این روش، مناطقی که دارای محدودیت است، قدرت تصمیم­ گیری را کاهش می‌دهد، که بایستی با تغییر در محدوده لایه‌ها، در تصمیم ­گیری‌ها اعمال نظر نمود (Kaye, 1986).

نقشه نهایی حاصل از رویهم ­گذاری لایه با استفاده از منطق بولین نشان داد 3/1 درصد از وسعت منطقه  که معادل با 20605 هکتار مناسب جهت استقرار صنایع می‌باشد. شهرک‌های صنعتی مستقر در استان     کهگیلویه و بویراحمد در مناطق نامناسب قرار گرفتند. نتایج مطالعه نشان داد که منطق بولین حداقل نقاط مطلوب را برای استقرار صنایع نشان می‌دهد چرا که مناطقی که با کاربرد این روش حاصل می‌شود بایستی کلیه معیارها را دارا باشد. به طوری که اگر منطقه‌ای حتی از لحاظ یکی از معیارها نامناسب باشد آن منطقه حذف می‌گردد. به طور کلی روش بولین می‌تواند برای کلیه کشورهای در حال­ توسعه مفید باشد زیرا الزامات شدیدتری را در نظر می‌گیرد. مناطق انتخاب شده با بررسی بیشتر می‌توانند به عنوان شهرک‌های صنعتی جدید مطرح گردند.

نقشه نهایی حاصل از روش ترکیب وزنی خطی با استفاده از استاندارد­ سازی لایه‌های محدودیت با روش بولین و لایه‌های عامل با استفاده از روش فازی مناطق را با درجه‌ای از تناسب صفر تا یک مشخص کرد. در این روش یک سری معیارها به عنوان محدودیت مطرح می‌باشد که باید از منطقه مطالعه حذف گردند (خراسانی و همکاران، 1383). در این مطالعه معیارهای گسل، مسیل و مناطق حفاظت ­شده به عنوان لایه‌های محدودیت مطرح و از منطقه حذف گردیدند. نقشه نهایی نشان داد که 5/5 درصد از مساحت منطقه دارای مطلوبیت بالا جهت استقرار صنایع می‌باشند. با حذف مناطق کمتر از 500 هکتار 29 منطقه دارای مساحت مناسب جهت استقرار شهرک‌های صنعتی به وسعت 60263 (7/3 درصد) می‌باشد.

در مطالعاتی که توسط خراسانی و همکاران (1383) انجام شد ضمن مقایسه دو روش بولین و فازی به این نتیجه رسیدند که منطق فازی از طریق جبران در بین معیارها و انعطاف­ پذیری بیشتر نتیجه بهتری را حاصل می‌کند. اما دلگادو و همکاران(2008) با مقایسه روش‌های بولین و فازی به این نتیجه رسیدند استفاده از روش بولین به دلیل پذیرش ریسک ­پذیری کمتر برای کشورهای در حال توسعه مناسب‌ تر می‌باشد.

نتایج حاصل از روش ترکیب وزنی خطی بیانگر عدم مکان­یابی مناسب برای شهرک‌های صنعتی یاسوج   1 و یاسوج 3 می‌باشد همچنین شهرک‌های صنعتی یاسوج 4، گچساران و لیکک در مناطق با مطلوبیت ضعیف قرار گرفتند تنها شهرک‌های خان احمد، یاسوج 2 و دهدشت در طبقه با مطلوبیت متوسط قرار گرفتند و در مناطق با مطلوبیت بالا شهرک صنعتی مستقر نمی‌باشد. با توجه به عدم انجام ارزیابی زیست­ محیطی برای شهرک‌های صنعتی و عملیات مکان­یابی سبب گردیده تا مناطق در مکان‌های با مطلوبیت بالا قرار نگیرد.

مقایسه نتایج حاصل از منطق بولین و عملگر اشتراک با نتایج روش ترکیب وزنی خطی نشان داد که استفاده از روش ترکیب وزنی خطی برای این منطقه مناسب ‌تر می‌باشد، چرا که مناطق بیشتری با درجه مطوبیت در اختیار تصمیم ­گیرندگان و برنامه ­ریزان قرار می‌دهد. همچنین قسمت جنوبی منطقه مورد مطالعه (شهرستان گچساران) از شرایط مناسب‌تری جهت استقرار صنایع برخوردار می‌باشد.

 

5-3- پیشنهادات

  • در حال حاضر مطالعات آمایش سرزمین در استان کهگیلویه و بویراحمد به اجرا در نیامده است علیرغم اینکه در استان­های دیگر در مرحله نهایی مطالعات و برخی نیز در مرحله اجرای طرحها بر اساس سند مطالعات آمایش می باشد لذا الویت قرار دادن به جهت موضوع جهت گیری آمایش اهمیت بسزایی دارد.
  • استفاده از سایر معیارها مانند عمق منابع آب­ زیر­زمینی، جهت باد غالب، زمین­ شناسی، مناطق ناپایدار، خاک ­شناسی و فاصله از صنایع در فرآیند مکان­یابی استقرار صنایع.
  • استفاده از تصاویر ماهواره‌ای با قدرت تفکیک مکانی بالا جهت بروز­ رسانی لایه‌های اطلاعاتی و تولید لایه های جدید.
  • آنالیز با استفاده از روش دلفی جهت استفاده در مطالعات منطق فازی.
  • استفاده از سایر روش‌های وزن ­دهی و مقایسه نتایج با این مطالعه.
  • همکاری شرکت شهرک­های صنعتی در امر مکان­یابی با اداره کل حفاظت محیط زیست استان.
  • تهیه شرایط و مکان مناسب جهت دفع ضایعات صنعتی در شهرک­ها همزمان با مطالعات مکا­ن­یابی.
  • اعمال اقدامات مدیریت زیست ­محیطی برای کاهش آلاینده­ها در شهرک­های صنعتی استان.
  • شهرک های صنعتی یاسوج 1 و یاسوج 3 در اولویت اول اقدامات مدیریت محیط زیست قرار گرفتند.
  • شهرک های صنعتی یاسوج 4، گچساران و لیکک که دارای مطلوبیت ضعیف هستند نیاز به شناسایی و تعیین اثرات زیست محیطی برای اعمال مدیریت زیست محیطی هستند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    منابع و مآخذ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

الف: منابع فارسی

  • اصغر پور، محمد جواد، 1385، تصمیم­ گیری‌های چند­ معیاره، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  • انتظاری، بهزاد، جمالی، فیروز و حسین زاده دلیر، کریم، 1386، درآمدی بر اثرات فضایی سیستم صنعتی فوردیزم در توسعه شهر و مکان­یابی شهرک‌های صنعتی (مورد نمونه: منطقه شهری تبریز)، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 61، صفحه 73-88.
  • باقری به داغ آبادی، محسن، امینی فسخودی، عباس و اسفندیار پور بروجنی، عیسی، 1386. پهنه ­بندی شوری خاک به منظور کاربری محیطی فضای سبز با استفاده از تکنیک AHP و اصول زمین آماری (در جزیره کیش)، مجله پژوهشی دانشگاه
مطلب مرتبط با این موضوع :  مکاتبات، پرونده، نامه.امکان، پاراف، نامه،، کارتابل، فنآوری، اسناد، ارجاعات، پیگیری، اتوماسیون، جانشین